“Cha tôi đã trở về với lịch sử Việt Nam, còn chúng tôi thì ở lại nước Pháp…”
– Nỗi lòng của Công chúa Suzy Vĩnh San, trưởng nữ vua Duy Tân
“Tôi yêu Việt Nam, muốn về thăm lần nữa, nhưng không thể đi được nữa rồi.
Tuổi đã lớn, các con tôi không cho đi xa.
Cha tôi đã trở về Huế, trở về với lịch sử Việt Nam, còn chúng tôi thì ở lại Pháp…”
Đó là lời tâm sự đầy xúc động của Công chúa Suzy Vĩnh San, trưởng nữ của vua Duy Tân – vị hoàng đế yêu nước từng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp năm 1916 và bị lưu đày suốt gần ba thập niên trên đảo Réunion.
Sinh ngày 6/9/1929 tại đảo Réunion (thuộc Pháp), Công chúa Suzy chưa từng được lớn lên trên quê hương Việt Nam.
Tuổi thơ của bà gắn liền với cuộc sống lưu đày của người cha – một vị vua mất nước nhưng chưa bao giờ từ bỏ khát vọng độc lập cho dân tộc.
Tuổi thơ của một công chúa không có cung điện
Khác với hình dung về cuộc sống Vương giả, gia đình vua Duy Tân trên đảo Réunion sống khá giản dị.
Sau khi bị phế truất và đày biệt xứ năm 1916, nhà vua từ chối nhiều đặc quyền do chính quyền thực dân dành cho mình.
Ông học nghề vô tuyến điện, mở cửa hàng sửa chữa và kinh doanh Radio, điện thoại để nuôi gia đình.
Những người con của ông, trong đó có Suzy, không sống trong lâu đài hay dinh thự mà lớn lên trong những căn nhà thuê bình thường như bao gia đình khác.
Do hoàn cảnh pháp lý tại thuộc địa Pháp, các con của vua Duy Tân ban đầu đều mang họ mẹ.
Chỉ sau khi nhà vua qua đời, tòa án Pháp mới chính thức công nhận họ là con ruột của vua và cho phép mang họ Vĩnh San (Vinh-San) – theo tên của vua Duy Tân trong hồ sơ hành chính của Pháp.
Biến cố làm thay đổi cả cuộc đời
Tháng 12/1945, sau khi gặp Chủ tịch Chính phủ lâm thời Pháp Charles de Gaulle để bàn về tương lai Đông Dương, vua Duy Tân lên đường trở lại Réunion thăm gia đình nhân dịp Giáng sinh.
Nhưng chuyến bay ấy đã không bao giờ đến nơi.
Ngày 26/12/1945, chiếc máy bay gặp nạn tại vùng M’Baïki (nay thuộc Cộng hòa Trung Phi).
Nhà vua qua đời khi mới 45 tuổi.
Lúc ấy, Suzy mới 16 tuổi.
Bà từng kể:
“Giáng sinh năm ấy, chúng tôi chờ mãi không thấy cha về. Rồi tin dữ đến.
Khi cha mất, cả bầu trời như sụp đổ.”
Sau cái chết của vua Duy Tân, nguồn thu nhập chính của gia đình cũng chấm dứt.
Suzy phải nghỉ học sớm để đi làm, phụ giúp mẹ nuôi các em.
Người con gái luôn hướng về Việt Nam
Cuộc đời đưa bà từ đảo Réunion sang Madagascar rồi định cư tại nước Pháp.
Nhiều thập niên sau, khi hài cốt vua Duy Tân được đưa về Huế năm 1987, Suzy đã trở về Việt Nam để tiễn đưa cha về với quê hương.
Trong những lần trở lại sau đó, bà đến thăm Huế, Hà Nội và Thành phố HCM.
Bà đứng lặng im rất lâu trước ngôi mộ của cha.
Dù sống gần trọn cuộc đời trên đất Pháp, trong bà vẫn luôn đau đáu một tình yêu dành cho quê hương của người cha.
Có lẽ câu nói khiến nhiều người xúc động nhất của Công chúa Suzy là:
“Tôi yêu Việt Nam, muốn về thăm lần nữa, nhưng không thể đi được nữa rồi. Tuổi đã lớn, các con tôi không cho đi xa.
Cha tôi đã trở về Huế, trở về với lịch sử Việt Nam, còn chúng tôi thì ở lại Pháp…”
Một nửa dòng máu Việt vẫn còn mãi…
Công chúa Suzy Vĩnh San được nhiều người nhận xét có nhiều nét giống vua Duy Tân. Dù chưa từng lớn lên trong Hoàng thành Huế, bà vẫn luôn gìn giữ những ký ức về cha và niềm tự hào về cội nguồn Việt Nam.
Trong căn nhà nhỏ nơi miền Tây nước Pháp, bà treo ảnh vua Duy Tân, lưu giữ những bức tranh sơn mài Việt Nam và vẫn nhớ rõ phong tục Tết, tục lì xì, những món ăn quê hương như nem chua Huế.
Đối với bà, Việt Nam không chỉ là quê hương của cha mình, mà còn là một phần bản sắc không bao giờ mất đi.
Lịch sử đã đưa vua Duy Tân trở về cố đô Huế, nơi ông yên nghỉ giữa lòng dân tộc.
Còn người con gái của ông thì vẫn ở lại nước Pháp, mang theo ký ức về một vị vua yêu nước và một quê hương mà bà luôn hướng về.
Đó là một câu chuyện không chỉ về một công chúa cuối triều Nguyễn, mà còn là câu chuyện về nỗi nhớ quê hương, về sự chia ly của lịch sử và về tình yêu đất nước vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
