Ðã từ lâu tôi vẫn đinh ninh “ai cũng có thể thay thế được, dù cho là thiên tài”. Nhưng nay thì tôi nghĩ khác: “Vừa có một người mất đi mà không ai thay thế được”. Ðó không phải ý kiến của riêng tôi mà là của hầu hết những người còn ở lại Sài Gòn tôi vừa gặp, kể cả người có tuổi, người trẻ tuổi, người thích đá banh hay không. Tôi nói thế hẳn bạn đã biết là nói về ai rồi. Không là Huyền Vũ thì không thể là ai khác trong phạm vi này.
Đến nay, nhiều bạn đã biết tin Huyền Vũ từ trần lúc 01 giờ 56 ngày 24-8-2005 tại Hampton, Virginia, Hoa Kỳ. Và chắc chắn đã có khá nhiều bài viết về ông. Nhưng người ở Sài Gòn thì chưa chắc đã có ai viết. Tuy nhiên, không vì thế mà tôi viết về ông. Tôi viết vì có một bổn phận thôi thúc phải viết, một tiếng nói của người hiện đang sống ở Sài Gòn tưởng nhớ và thương tiếc ông. Tôi không là đại diện cho ai cả, tôi viết với tính cách của một “fan” hâm mộ cùng với một số bạn bè tôi, với nỗi tiếc thương vô hạn.
BÓNG CÂY ĐẠI THỤ BAO TRÙM LÊN TẤT CẢ
Huyền Vũ mất ở tuổi 90, ông hơn tôi gần hai chục tuổi. Tôi chưa bao giờ được là bạn ông, chỉ quen biết và là một người hâm mộ đúng nghĩa. Trước năm 1975, cái thời mà chúng tôi thường gặp nhau ở sân banh Cộng Hòa, ngồi trên hàng ghế ký giả, ông làm việc tường thuật gần chỗ chúng tôi. Nếu có gặp nhau chỉ vẫy tay chào là đủ. Tuy ông cũng tường thuật trực tiếp qua làn sóng điện phát thanh của Ðài Quân Ðội, nhưng thật ra Đài Quân Ðội chỉ “ké” Đài Sài Gòn. Ông là phát thanh viên chính thức của Đài Sài Gòn, còn gọi là Ðài Phát Thanh Quốc Gia, mỗi khi có trực tiếp đá banh, chúng tôi chỉ điện thoại sang yêu cầu Ðài Quốc Gia cho Ðài Quân Ðội “nhập sóng” là xong, tức là lúc đó “mình với ta tuy hai mà một”, nghe đài nào cũng như nhau, cũng là Huyền Vũ tường thuật. Còn có ai khác nữa đâu.
Hồi đó Đài Quân Đội chúng tôi đã có dự định “tuyển” một tay nói năng lưu loát, tường thuật cho ra vẻ ta đây có “giá” như Đài Sài Gòn. Nhưng qua thử nghiệm đều không tìm được ai làm xướng ngôn trực tiếp khả dĩ gần bằng chứ chưa nói đến bằng Huyền Vũ. Vì thế, chúng tôi đành “thua”.
Thêm một điều nữa cần nói là trong thời chiến, Đài Quân Ðội và Ðài Sài Gòn thường do người của quân đội chỉ huy, nhưng vẫn “cạnh tranh” rất thẳng thắn. Ðài nào cũng muốn có tin trước và tin hay. Ðó là lương tâm nghề nghiệp. Ngay cả khi bạn tôi là Nhất Tuấn hay ông Vũ Ðức Vinh làm “sếp” Đài Sài Gòn và tôi phục vụ ở Ðài Quân Ðội, chúng tôi cũng cạnh tranh gay gắt. Các phóng viên và biên tập viên hai đài này cũng vậy. Họ tuy là bạn của nhau, thậm chí là bạn thân, nhưng khi vào việc thì mỗi người theo một cách lấy tin, mỗi người đều có cách tường trình “đặc biệt.” Nếu không thế, đài nọ dựa vào đài kia, làm sao có chương trình hay phục vụ thính giả.
Nhưng khi Huyền Vũ tường thuật đá banh thì chúng tôi phải xin “cho nhập sóng” để quân nhân ở các đồn xa được nghe Huyền Vũ chứ không phải người khác.
Huyền Vũ đã trở thành một thứ không thể thiếu của tất cả các trận đá banh tại Sài Gòn trước năm 1975. Một trận đá banh mà không có Huyền Vũ tường thuật thì đó là một trận “tầm thường”. Tên ông gắn liền với giá trị của tất cả các trận banh. Người lính khắp các quân khu, ngay cả khi ở chiến trường, cũng mong ngóng chờ nghe tường thuật đá banh — tất nhiên là nghe Huyền Vũ tường thuật mới đúng là “vừa được nghe, vừa được xem đá banh”. Chúng tôi hiểu rõ điều này nên dù xin “tường thuật ké” các trận banh cũng sẵn sàng dẹp hết “tự ái” để làm. Trong khi về tin chiến trường, hay những tin đặc biệt, bao giờ chúng tôi cũng tường thuật với phóng viên của đài mình. Như thế đủ chứng tỏ giá của Huyền Vũ lớn lắm, cái bóng của ông như cây đại thụ bao trùm lên tất cả giá trị khác.
NGÔN NGỮ HUYỀN VŨ KHÔNG THỂ QUÊN
Sau này, khi đã không còn ở quân đội, thỉnh thoảng ông vẫn ghé Đài Quân Ðội theo lời mời của ban chương trình để nói về một vấn đề thể thao hoặc tự đọc một bản tin thể thao nào đó. Ông vẫn còn tình cảm đậm đà với những quân nhân lúc nào cũng là thính giả trung thành của ông. Tôi chỉ được gặp ông vài lần và chỉ nói về các chuyện thông thường. Trong tôi, ông vẫn là một người anh, rất gần mà rất xa. Bởi tôi thường không gặp ông ở bất kỳ nơi chốn nào mà nhà báo hay đến, ngoài nhà hàng Thanh Thế là nơi các ký giả “gạo cội” của “làng thể thao Sài Gòn” hay ngồi, thì tôi lại ít lui tới. Lúc đó, ký giả Thạch Lê, nguyên là “sếp” của tôi, cũng là một ký giả thể thao tầm cỡ ngoài miền Trung, nhưng chưa thể so nổi với Huyền Vũ. Hầu như suốt thời gian sống ở Sài Gòn trước năm 1975, không có trận banh nào mà Thạch Lê không kéo tôi đi. Khi có trận banh ở sân Tao Ðàn và sau này là sân Cộng Hòa, Phòng Báo chí Cục Tâm Lý Chiến gần như ngưng làm việc, chỉ còn Huy Vân ngồi một mình cặm cụi với chồng bài vở. Sau khi đi xem đá banh về, Thạch Lê đến tòa báo ngồi viết tường thuật. Hôm nào ông dở chứng lười thì bảo tôi viết tường thuật “cho vui”. Tôi chỉ viết một hai bài đến nay không còn nhớ rõ, nhưng chữ nghĩa về tường thuật đá banh luôn phải “mượn” chữ của Huyền Vũ. Bởi các từ ông dùng rất hay khó có thể thay được. Ðến nay, sau hơn ba mươi năm mà tôi còn nhớ như in hai chữ “quả da” mà ông dùng thay cho trái banh và “mũi tên vàng Nguyễn Văn Tư bên cánh trái đang lao xuống… lao xuống, đi tới… tới nữa và… sút”. Tim tôi như muốn nhảy dựng lên do giọng nói truyền cảm kỳ lạ của ông. Khi nghe ông nói thì xúc động như thế, song khi viết theo lối của mình thì thấy nó… vô duyên thế nào ấy. Khó thể bắt chước lối tường thuật của ông, dù là trên chữ nghĩa.
Ông là một bậc thầy không ai bắt chước được.
