Nguyễn Quốc Bảo
Hùng Cao Quyền Bộ trưởng Hải quân Hoa Kỳ,
Lại là một người Mỹ gốc Việt trong dòng chảy dài của lịch sử.
Mở đầu — Lịch sử không kết thúc; nó tái cấu trúc
Nửa thế kỷ sau sự sụp đổ của Sài Gòn, cám dỗ coi lịch sử như đã khép lại vẫn còn rất mạnh. Những mốc thời gian tạo cảm giác về sự kết thúc: ngày 30 tháng 4 năm 1975, thoạt nhìn, dường như đánh dấu chấm hết—của một cuộc chiến, của một nhà nước, của một cấu hình địa chính trị cụ thể. Thế nhưng, các tiến trình lịch sử hiếm khi tuân theo những ranh giới gọn ghẽ như vậy. Chúng không dừng lại; chúng biến dạng, phân tán và tái kết tụ qua không gian và thời gian.
Trong nghĩa đó, sự hiện diện ngày nay của những nhân vật như Hung Cao trong các tầng cao của cấu trúc quân sự và chính trị Hoa Kỳ không nên được nhìn như một giai thoại, mà như một triệu chứng. Hành trình của ông—từ một đứa trẻ tị nạn, đến sĩ quan hải quân, rồi nhân vật chính trị và quan chức quốc phòng cấp cao—không chỉ là câu chuyện thành công cá nhân. Ở cấp độ sâu hơn, đó là một chỉ dấu cho thấy năng lượng lịch sử vẫn tiếp tục tồn tại sau những điểm tưởng như kết thúc của nó.
Do đó, khảo sát Hung Cao cũng là đối diện với một câu hỏi rộng hơn: điều gì xảy ra với một quốc gia sau khi cấu trúc thể chế của nó tan rã? Lịch sử của nó tồn tại ở đâu khi nhà nước đã biến mất? Câu trả lời, một phần, nằm trong diaspora—trong những con người mang theo những mảnh vụn của một quá khứ không còn tồn tại trong hình dạng ban đầu.
I. 1975 — Một đứt gãy không có hồi kết
Năm 1975 là một trong những đứt gãy quyết định nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại. Sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa không chỉ là thay đổi quyền lực chính trị; nó là sự tháo dỡ toàn bộ một trật tự biểu tượng. Các thiết chế biến mất, liên minh đảo chiều, và hàng triệu con người bị đẩy vào trạng thái bất định.
Đối với những người ở lại, đứt gãy ấy đòi hỏi thích nghi trong một chế độ mới. Đối với những người ra đi, nó mở ra một quỹ đạo khác—được định hình bởi lưu vong, tái cấu trúc, và quá trình chậm rãi xây dựng lại đời sống nơi đất lạ.
Hung Cao rời Việt Nam khi còn là một đứa trẻ. Ở tuổi lên bốn, ông không thể nắm bắt ý nghĩa trọn vẹn của biến cố. Nhưng việc không hiểu không có nghĩa là không bị định hình. Tình trạng lưu vong không khắc sâu qua ký ức có ý thức, mà qua môi trường nó tạo ra: sự đứt gãy ngôn ngữ, sự thương lượng văn hóa, và nhu cầu thường trực phải định vị bản thân trong những khung tham chiếu xa lạ.
Sự phân biệt giữa biến cố và điều kiện sống là cốt yếu. Trải nghiệm tị nạn không chỉ nằm ở khoảnh khắc ra đi; nó kéo dài trong thời gian dài của sự thích nghi. Chính trong độ dài ấy mà các hành trình cá nhân được hình thành.
II. Diaspora như một quá trình tái cấu trúc
Diaspora thường được hiểu như sự bảo tồn—việc duy trì bản sắc văn hóa trong môi trường ngoại lai. Điều đó có phần đúng, nhưng chưa đủ. Diaspora không chỉ bảo tồn; nó biến đổi. Nó tạo ra những cấu hình bản sắc mới, phản ánh đồng thời nguồn gốc và môi trường tiếp nhận.
Cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ là một ví dụ điển hình. Thế hệ đầu tiên mang ký ức trực tiếp về chiến tranh và lưu vong, do đó nhấn mạnh sự liên tục. Các thế hệ sau, lớn lên trong các thiết chế Mỹ, phát triển những bản sắc lai ghép giữa ký ức thừa kế và thực tại địa phương.
Hành trình của Hung Cao minh họa một dạng chuyển hóa cụ thể: từ vị thế ngoại biên đến sự hội nhập vào cấu trúc nhà nước. Việc ông gia nhập Hải quân Hoa Kỳ không chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp, mà là một con đường hội nhập. Quân đội, với kỷ luật, thứ bậc và ý niệm phục vụ quốc gia, cung cấp một cơ chế để những cá nhân từ nhiều nguồn gốc khác nhau khẳng định sự thuộc về.
Tuy nhiên, sự thuộc về này không hề đơn giản. Nó đòi hỏi một sự tái định hướng bản sắc—từ vị thế đối tượng của lịch sử sang vị thế chủ thể trong một hệ thống mới. Người tị nạn không còn chỉ là kẻ bị đẩy đi; anh ta trở thành một phần của cơ chế quyền lực.
III. Từ đối tượng thành tác nhân — Chiến tranh được tái kinh nghiệm
Chiến tranh Việt Nam giữ một vị trí nghịch lý trong ý thức Mỹ: vừa là vết thương, vừa là đối tượng tranh luận kéo dài. Đối với người Việt tị nạn, đó là một di sản nền tảng.
Gia nhập quân đội Hoa Kỳ, trong bối cảnh này, là một dạng đảo chiều lịch sử. Người từng có thể là đối tượng của cuộc di tản nay trở thành tác nhân của sự can thiệp. Quan hệ với chiến tranh được chuyển hóa, không bị xóa bỏ.
Việc Hung Cao tham gia nhiều chiến trường—từ Trung Đông đến châu Phi—đặt ông vào dòng chảy quyền lực toàn cầu của Hoa Kỳ. Những cuộc chiến này khác nhau về nguyên nhân và bối cảnh, nhưng cùng chia sẻ một vị trí cấu trúc: chúng là biểu hiện của một kiến trúc an ninh toàn cầu do Mỹ dẫn dắt.
Sự hiện diện của ông trong đó cho thấy một hiện tượng rộng hơn: những không gian từng là nơi của xung đột được tích hợp vào mạng lưới nhân sự của hệ thống quân sự đương đại. Quá khứ không bị bỏ lại; nó được tái cấu trúc.
IV. Hội nhập thể chế — Ngũ Giác Đài như điểm hội tụ
Sự chuyển dịch từ phục vụ quân sự sang vai trò lãnh đạo trong Ngũ Giác Đài đánh dấu một bước tiếp theo: sự hội nhập hoàn chỉnh vào lõi chiến lược của nhà nước.
Ngũ Giác Đài, vừa là thiết chế vừa là biểu tượng, đại diện cho sự tập trung quyền lực quân sự. Hiện diện trong hệ thống này là tham gia vào việc định hình chính sách, phân bổ nguồn lực và xây dựng chiến lược quốc gia.
Sự thăng tiến của Hung Cao phản ánh một xu hướng rộng hơn: tích hợp những cá nhân đa nguồn gốc vào cấu trúc ra quyết định. Điều này thường được diễn giải như đa dạng hóa, nhưng đồng thời cũng phục vụ mục đích chức năng: mở rộng nguồn nhân lực và củng cố tính chính danh của thiết chế.
Sự hiện diện của một người sinh ra tại Việt Nam trong Ngũ Giác Đài mang ý nghĩa biểu tượng rõ rệt. Nó gợi lên một câu chuyện về hòa giải—sự chuyển hóa của kẻ từng đối đầu thành người tham gia vào cùng một hệ thống. Đồng thời, nó cho thấy khả năng của quyền lực Mỹ trong việc hấp thụ và tái cấu hình khác biệt.
Kết luận — Lịch sử tiếp tục trong những hình dạng khác
Nhìn Hung Cao chỉ như một câu chuyện thành công cá nhân là chưa đủ. Hành trình của ông cho thấy lịch sử không dừng lại tại những điểm kết thúc bề mặt.
Sự sụp đổ của Sài Gòn không khép lại một câu chuyện; nó khởi đầu một tiến trình phân tán và biến đổi vẫn đang tiếp diễn. Trong các thiết chế của Hoa Kỳ, “hậu sinh” của 1975 không tồn tại như ký ức, mà như cấu trúc.
Hung Cao đứng tại giao điểm của những lực này. Ông không chỉ là một cá nhân thành đạt, mà là biểu hiện của khả năng lịch sử tự tái cấu trúc. Các quốc gia không biến mất hoàn toàn; chúng tiếp tục tồn tại, trong những hình dạng khác, qua những con người mang theo di sản của chúng.
Và trong sự tiếp tục ấy, lịch sử tìm thấy những biểu đạt mới—xa nơi khởi đầu, nhưng không bao giờ tách rời khỏi nó.
Nguyễn Quốc Bảo
(Nguồn TCTKM)
Song Chi is with Anh Thai Dinh.
“…..Nửa thế kỷ sau sự sụp đổ của Sài Gòn, cám dỗ coi lịch sử như đã khép lại vẫn còn rất mạnh. Những mốc thời gian tạo cảm giác về sự kết thúc: ngày 30 tháng 4 năm 1975, thoạt nhìn, dường như đánh dấu chấm hết—của một cuộc chiến, của một nhà nước, của một cấu hình địa chính trị cụ thể. Thế nhưng, các tiến trình lịch sử hiếm khi tuân theo những ranh giới gọn ghẽ như vậy. Chúng không dừng lại; chúng biến dạng, phân tán và tái kết tụ qua không gian và thời gian.
Trong nghĩa đó, sự hiện diện ngày nay của những nhân vật như Hung Cao trong các tầng cao của cấu trúc quân sự và chính trị Hoa Kỳ không nên được nhìn như một giai thoại, mà như một triệu chứng. Hành trình của ông—từ một đứa trẻ tị nạn, đến sĩ quan hải quân, rồi nhân vật chính trị và quan chức quốc phòng cấp cao—không chỉ là câu chuyện thành công cá nhân. Ở cấp độ sâu hơn, đó là một chỉ dấu cho thấy năng lượng lịch sử vẫn tiếp tục tồn tại sau những điểm tưởng như kết thúc của nó.
Do đó, khảo sát Hung Cao cũng là đối diện với một câu hỏi rộng hơn: điều gì xảy ra với một quốc gia sau khi cấu trúc thể chế của nó tan rã? Lịch sử của nó tồn tại ở đâu khi nhà nước đã biến mất? Câu trả lời, một phần, nằm trong diaspora—trong những con người mang theo những mảnh vụn của một quá khứ không còn tồn tại trong hình dạng ban đầu…..”
“….. Half a century after the fall of Saigon, the temptation to see history as closed is still very strong. Timestamps make sense of the end: April 30, 1975, at a glance, seemingly marks the end—of a war, of a state, of a specific geopolitical configuration. However, historical progressions rarely follow such narrow boundaries. They don’t stop; they deform, disperse, and reunite through space and time.
In that sense, the present-day presence of figures like Hung Cao in the high stratum of the US military and political structure should not be seen as a myth, but as a symptom. His journey—from child refugee, to navy officer, then political figure and senior defense official—is not just a personal success story. On a deeper level, it’s an indication that historical energy continues to survive beyond ideologies like its end.
Therefore, the Hung Cao survey also faces a broader question: what happens to a country after its autonomous structure collapses? Where does its history exist when the state disappeared? The answer, in part, lies in the diaspora—in people who carry shards of a past that no longer exist in its original form….. “
(FB Song Chi)