Thanh Vân
11/2/2026, ngày 24 Tết Bính Ngọ
Năm nay Tết VN sắp đến sẽ là năm con ngựa. Xin được kể chuyện một con ngựa lừng danh thiên cổ ở phương Tây, con ngựa thành Troie.
Trong lịch sử văn học phương Tây, nhiều thế kỷ trước Công Nguyên, người Hy Lạp chuyền miệng một câu chuyện về chiến tranh thành Troie rất ly kỳ được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Thế kỷ thứ VIII trước Công Nguyên, với sự xuất hiện của chữ viết, cho phép một câu chuyện rời rạc chỉ kể cho nhau nghe , được chép lại thành thơ dễ nhớ và dễ ngâm do một thi sĩ Hy Lạp tên Homere viết thành hai tập thơ vĩ đại : l‘ Iliade và l‘ Odyssée, hai tác phẩm này là căn bản của văn chương Hy Lạp thời cổ đại . L‘Iliade có 16 000 câu thơ và l‘ Odyssée có 12 000 câu, đến nay vẫn còn được đem ra học hỏi và bình luận.
Theo Homère, vào thế kỷ thứ XII trước CN, Pâris một hoàng tử khôi ngô tuấn tú của xứ Troie, đến thăm xứ Sparte, Pâris trông thấy hoàng hậu Hélène , một tuyệt sắc giai nhân, đem lòng yêu tha thiết và tìm cách bắt cóc Hélène đem về xứ Troie của mình. (Nhưng cũng có giả thuyết nói rằng cả hai Pâris và Hélène nhìn thấy nhau thì bị “cú sét ái tình” và Hélène bỏ trốn theo Pâris).
Ménélas, vua xứ Sparte, bị mất vợ nên kêu gọi anh là vua xứ Mycène cùng tất cả vua những đảo lân cận thành lập một đội ngũ hùng hậu đến bao vây thành Troie để cứu thoát vợ là tuyệt mỹ nhân Hélène.
để đòi hoàng tử Pâris phải trả Helene về cho Menelas
Nhưng xứ Troie là một thành trí kiên cố, được bao bọc bởi những bức tường dầy 2m5 , quân của Menelas không xâm nhập được, chỉ tấn công bên ngoài. Cuộc chiến dằng dưa kéo dài 10 năm, xứ Troie tuy bị bao vây nhưng trong thành có đủ tài nguyên, thực phẩm nên người dân vẫn sinh hoạt bình thường.
Chán nản, đoàn quân của Menelas định rút lui, nhưng Ulysse, vua xứ Ithaque, cùng chiến đấu trong cuộc bao vây xứ Troie, nẩy ra một mưu kế . Ulysse đề nghị làm một con ngựa bằng gỗ thật lớn, có thể chứa hàng chục lính bên trong. Con ngựa gỗ được dựng bên bờ biển như một lễ vật trước là bái tặng thần biển cả Poseidon, sau là để lại cho xứ Troie như một lời tạ lỗi, trước khi đoàn quân rút lui quay thuyền trở về xứ sở.
Người dân Troie vui mừng nghĩ là đạo quân xâm lược vì thua trận đã rời khỏi đảo đất nước mình, nên hì hục kéo con ngựa vào thành và tổ chức ăn mừng, uống rượu đến say sưa.
Đêm về , những chiến binh Hy Lạp trốn trong thân ngựa, leo xuống và mở cửa thành cho đồng đội ào vào, đốt cháy thành và đánh giết dân chúng. Đàn ông thì giết sạch, kể cả bé trai ; đàn bà và bé gái đem đi làm nô lệ.
Cuộc chiến tranh thành Troie để giành lại người đẹp Helene là một câu chuyện không những về xung đột vũ trang giữa các quốc gia cổ đại mà còn là một bi kịch lớn của nhân loại. Vì dục vọng cá nhân, đam mê sắc đẹp, Pâris chiếm đoạt Helene, bất chấp đạo lý và danh dự giữa các quốc gia khiến cuộc chiến kéo dài 10 năm, gây chết chóc tang thương. Và dẫn đến sự sụp đổ của xứ Troie, một đất nước trù phú, văn minh bậc nhất vào thời đó. Hành động chiếm đoạt Helene của Pâris, kết thúc bằng mưu kế Con Ngựa thành Troie nói lên sự suy vong của một quốc gia, không sụp đổ vì kẻ thù bên ngoài mà vì những sai lầm khờ khạo của người lãnh đạo và dân chúng.
Việc hoàng gia Troie che chở Pâris cho thấy một nhà nước đã đặt chuyện tình yêu của vị hoàng tử lên trên công lý và đạo đức. Danh dự của vua Menelas và các liên minh Hy Lạp bị xúc phạm, thì chiến tranh là điều hiển nhiên.
Trong trận chiến, Pâris tử thương vì bị trúng tên. Menelas tìm được Hélène và đem vợ trở về.
Các nhà khảo cổ tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ (Turkiye) thành phố Hisarlik còn những tàn tích được cho là thành Troie của thế kỷ thứ XII trước CN. Như vậy, câu chuyện Pâris, Hélène và Con ngựa thành Troie có thể là chuyện thật được người Hy Lạp truyền miệng với nhau và sau đó Homère ghi lại bằng thơ.
