Có những món nợ trong cuộc đời không được ghi bằng giấy trắng mực đen, không có hợp đồng vay mượn, cũng chẳng có ngày tháng hoàn trả. Đó là món nợ ân tình, món nợ của lòng biết ơn, được đánh đổi bằng máu xương, nước mắt, tuổi trẻ và sinh mạng của những người đã hy sinh cho quê hương, đất nước.
Đối với người miền Nam Việt Nam, những thương phế binh Việt Nam Cộng Hòa là những người mà chúng ta không thể lãng quên. Họ đã từng khoác áo chiến binh, cùng đồng đội đi qua những tháng ngày khói lửa, đem một phần thân thể gửi lại chiến trường để bảo vệ lý tưởng mà họ tin tưởng. Chiến tranh đã chấm dứt hơn nửa thế kỷ, nhưng những vết thương trên thân thể và trong tâm hồn của các anh vẫn còn đó, âm thầm chịu đựng cho đến cuối cuộc đời.
Chương trình “Cảm Ơn Anh – Thương Phế Binh VNCH” tổ chức do hậu duệ Việt Nam Cộng Hòa Tampa Bay và CĐNVQG Hoa Kỳ, với sự hỗ trợ cuả Hội Cưụ Thương Phế Binh và Quả Phụ VNCH ở California, điều phối hợp bác sĩ Nguyễn Thanh Mỹ, diễn ra vào thứ Bảy, ngày 7 tháng 11 năm 2026, tại Golden Hall, 5051 66th Street North, Saint Petersburg, Florida 33709. Đây là một sinh hoạt gây quỹ mang ý nghĩa nhân đạo, nhằm giúp đỡ những thương phế binh VNCH còn sống tại quê nhà, những người đang phải đối diện với tuổi già, bệnh tật và hoàn cảnh kinh tế vô cùng khó khăn.
Chúng ta đang bước vào những ngày cuối năm, đất trời chuyển mùa, rồi sẽ dần đi đến năm 2027. Thành phố Tampa những ngày này như khoác lên mình chiếc áo mới. Những cơn mưa nhẹ hạt, những đợt gió lạnh đầu mùa báo hiệu mùa đông đã về trên đất Florida. Ánh đèn vàng nhạt len lỏi qua những tán lá, phủ xuống các con đường, góc phố một vẻ trầm lắng và bình yên.
Giữa khung cảnh ấy, nghĩ đến những người thương phế binh đang sống trong cảnh thiếu thốn tại quê nhà, lòng người Việt xa xứ không khỏi chạnh lòng. Một buổi văn nghệ gây quỹ có thể chỉ diễn ra trong vài giờ, nhưng nghĩa tình mà đồng hương dành cho các anh lại là sự tiếp nối của một món nợ ân tình kéo dài suốt cuộc đời.
Theo những thông tin tôi tìm hiểu qua báo chí Việt ngữ và các trang mạng điện tử, hiện có một số tổ chức tại Hoa Kỳ đang tích cực vận động, quyên góp để trợ giúp thương phế binh và quả phụ VNCH tại Việt Nam. Trong đó, tôi được biết đến ba tổ chức tiêu biểu:
*Hội HO Thương Phế Binh và Quả Phụ VNCH, có hoạt động tại Nam California, do bà Nguyễn Thanh Thủy làm hội trưởng.
*Hội Tương Trợ Thương Phế Binh VNCH, có trụ sở tại San Jose, California, do bà Tôn Nữ Phượng Cát làm hội trưởng.
*Phong Trào Việt Hưng, gắn với hoạt động vận động trợ giúp của G/sư, T/sĩ Nguyễn Võ Long.
Theo những con số được nhắc đến trong các hoạt động vận động cứu trợ, có khoảng 7.000 thương phế binh VNCH tại Việt Nam vẫn cần được quan tâm, giúp đỡ. Con số ấy, dù có thể thay đổi theo thời gian và cần được cập nhật, vẫn cho chúng ta thấy nhu cầu trợ giúp còn rất lớn.
“Cảm Ơn Anh” không đơn thuần là một chương trình văn nghệ giải trí. Đây còn là dịp để đồng bào hải ngoại bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những người lính đã hy sinh một phần thân thể cho quê hương. Qua sự đóng góp của đồng hương, các anh có thêm phương tiện để trang trải cuộc sống, thuốc men và những nhu cầu thiết yếu trong tuổi già.
Ghi nhớ và biết ơn thương phế binh là biểu hiện của lòng tri ân và sự kính trọng đối với những người từng phục vụ trong quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Sự tri ân ấy không nhất thiết phải được thể hiện bằng những tấm huy chương hay bằng tưởng thưởng. Đôi khi, chỉ một lời thăm hỏi, một món quà nhỏ, một sự giúp đỡ đúng lúc cũng đủ làm ấm lòng những người đã trải qua bao năm tháng đau thương.
Trong một xã hội có nhiều thể chế, nhiều hoàn cảnh và cách suy nghĩ khác nhau, mỗi người đều có quyền đưa ra nhận định riêng về lịch sử và cuộc sống. Người nói thế này, kẻ nghĩ thế khác; có người đồng tình, có người phản đối. Nhưng theo tôi, điều quan trọng hơn cả là mỗi người biết giữ lòng nhân ái, biết tôn trọng nỗi đau của người khác và làm những điều tốt đẹp để cuộc sống chung trở nên nhân bản hơn.
Chiến tranh đã đi qua. Chúng tôi là những người may mắn còn sống sót, thân thể vẫn nguyên vẹn, đó đã là một diễm phúc lớn lao. Nhưng mỗi khi tuổi đời chồng chất, đêm nằm gác tay lên trán, nhớ lại những đồng đội từng kề vai sát cánh chiến đấu, lòng tôi không khỏi nghẹn ngào.
Có những anh đã hy sinh ngay trên chiến trường. Có những anh trở về nhưng phải mang theo thương tật suốt đời. Khi mùa đông đến, những vết thương cũ lại hành hạ, xương cốt đau nhức mỗi khi trái gió trở trời. Những cơn đau ấy có thể không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng người mang thương tật phải chịu đựng từng ngày, từng tháng, từng năm.
Cuộc sống con người vốn đã nhiều bon chen, gian truân và khổ đau. Ai cũng phải trải qua những lúc vui buồn, sướng khổ đan xen. Nhưng suy cho cùng, giàu sang hay phú quý cũng chỉ là những giá trị phù du. Điều còn lại sau khi một người rời khỏi thế gian chính là những nghĩa cử, tình thương và những điều tốt đẹp mà người ấy đã để lại cho đời.
Sau đây, tôi xin trích dẫn một số tâm sự được lưu truyền qua báo chí và các trang mạng xã hội, được cho là lời kể của những thương phế binh VNCH đang sống tại Việt Nam. Những lời tâm sự ấy phản ánh nỗi đau, sự tủi nhục và những khó khăn mà một số người lính phải đối diện sau chiến tranh.
“Những năm tháng sau đó là một chuỗi ngày dài tăm tối và đầy tủi nhục đối với những cựu sĩ quan và thương phế binh Việt Nam Cộng Hòa. Những người anh em lành lặn của tôi phải bước vào các trại tù ‘cải tạo’ nghiệt ngã nơi rừng sâu nước độc. Còn những người mang thân hình tàn phế như tôi thì bị gạt ra bên lề xã hội. Chúng tôi bị tước đoạt thẻ thương binh, bị xem là ‘ngụy quân’, đi đến đâu cũng gặp những ánh mắt kỳ thị, rẻ rúng của những người nắm quyền bính mới. Cuộc sống mưu sinh trở thành một cuộc chiến mới, còn khốc liệt và dai dẳng hơn cả chiến trường xưa.”
Một lời tâm sự khác kể lại cảnh mưu sinh đầy cay đắng:
“Để nuôi sống gia đình, tôi phải lê lết trên đôi nạng gỗ khắp các vỉa hè Sài Gòn. Người cựu sĩ quan ngày nào giờ làm đủ mọi nghề, từ sửa xe đạp, bán báo dạo đến bán vé số. Có những buổi chiều mưa tầm tã, đứng nép dưới mái hiên của một rạp hát cũ, nhìn dòng người hối hả qua lại, tôi tủi nhục, nước mắt chảy ngược vào trong. Thân thể đau nhức mỗi khi trái gió trở trời vì những mảnh đạn còn găm trong da thịt, nhưng cái đau ấy chẳng thấm vào đâu so với nỗi đau bị phủ nhận những hy sinh xương máu mà mình đã từng chịu đựng cho quê hương.”
Thế nhưng, giữa xã hội đầy biến động và nghiệt ngã ấy, tình người miền Nam vẫn âm thầm tuôn chảy như một mạch nước ngầm mát lành. Tình thương đôi khi không đến từ những lời nói lớn lao mà chỉ hiện diện trong những cử chỉ bình dị.
“Những người dân lao động nghèo, những cô hàng xóm, những người khách qua đường… họ vẫn nhận ra chúng tôi. Đôi khi chỉ là một gói xôi bọc trong lá chuối được dúi vội vào tay, một ly trà đá miễn phí ngày hè, hay một cái nhìn cảm thông, kính trọng của một người lớn tuổi khi thấy tôi mặc chiếc áo khoác cũ màu lính đã sờn rách. Họ không gọi chúng tôi là ‘ngụy’, họ gọi bằng hai tiếng thân thương: ‘Chú lính’. Chính cái nghĩa tình mộc mạc, bền bỉ ấy của người dân miền Nam đã giúp chúng tôi có thêm nghị lực để sống.”
Đọc những lời ấy, tôi cảm nhận được rằng trong hoàn cảnh khó khăn nhất, tình người vẫn có thể trở thành chỗ dựa tinh thần quý giá. Một gói xôi, một ly nước hay một ánh mắt cảm thông đôi khi còn có giá trị hơn những lời an ủi sáo rỗng.
Họ thuộc về một thế hệ đã trải qua những biến động dữ dội của lịch sử. Những ký ức và trải nghiệm của họ đôi khi không được phản ánh đầy đủ trong các trang sách hay những cách diễn giải lịch sử chính thức. Nhưng tôi tin rằng, lịch sử không chỉ nằm trong sách vở mà còn được lưu giữ trong ký ức của những người đã sống qua thời đại ấy, trong những câu chuyện gia đình và trong lòng dân tộc.
Cả hai miền đều có những nghĩa trang quân đội, những nơi an nghỉ của người đã hy sinh. Mỗi người lính, dù đứng dưới màu cờ nào, cũng có gia đình, có cha mẹ, vợ con và những người thân yêu đang chờ đợi. Họ đều là những con người đã trải qua chiến tranh, có người trở về với thân thể lành lặn, có người mang thương tật, có người vĩnh viễn không trở về.
Tôi nghĩ rằng, sự tri ân không nên bị giới hạn bởi màu cờ hay quan điểm chính trị. Những người lính đã hy sinh một phần thân thể trong chiến tranh đều xứng đáng được tôn trọng. Nỗi đau của một người mẹ mất con, một người vợ mất chồng hay một người lính mất đi một phần thân thể đều là những nỗi đau có thật, không thể lấy lý tưởng chính trị nào để phủ nhận.
Riêng đối với những thương phế binh VNCH còn sống trong cảnh thiếu thốn tại quê nhà, chúng ta càng có trách nhiệm không để họ cảm thấy bị bỏ rơi. Sự giúp đỡ của đồng hương hải ngoại không chỉ có ý nghĩa vật chất mà còn là lời nhắn gửi rằng: những hy sinh của các anh vẫn được nhớ đến, những năm tháng quân ngũ của các anh không bị lãng quên.
Một dân tộc thật sự trưởng thành và phát triển khi biết chấp nhận toàn bộ quá khứ của chính mình, cả những điều vinh quang lẫn những điều đau thương, mất mát và tủi nhục.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, một thế hệ đã sinh ra, lớn lên rồi già đi. Nhưng thời gian chưa chắc đã đủ để một dân tộc chữa lành mọi vết thương chiến tranh. Có những vết thương nằm trên thân thể, có những vết thương nằm trong tâm hồn, và cũng có những vết thương truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua ký ức, định kiến và những câu chuyện chưa được lắng nghe đầy đủ. Tôi mong rằng những đứa trẻ sinh ra sau chiến tranh sẽ được lớn lên với một trái tim rộng mở, thay vì phải gánh trên vai những hận thù của thế hệ trước.
Chúng ta cần hướng dẫn thế hệ mai sau tìm hiểu lịch sử một cách trung thực, đa chiều và có trách nhiệm. Học lịch sử không phải để nuôi dưỡng lòng thù hận, mà để hiểu những gì đã xảy ra, biết cảm thông với những mất mát của đồng bào và rút ra bài học để tránh lặp lại những sai lầm trong tương lai.
Một đất nước muốn phát triển bền vững cần có một hệ thống quản trị minh bạch, pháp luật được tôn trọng và quyền con người được bảo vệ. Quyền lực phải phục vụ nhân dân, chứ không phải được sử dụng để cai trị và áp đặt.
Đêm đã về khuya. Tiếng nhạc trong hội trường dần lắng xuống. Cơn mưa chiều Tampa cũng đã tạnh, nhường chỗ cho những ánh đèn đường le lói trong màn đêm. Tôi khép lại cuốn sổ tay, lòng chợt nhẹ nhàng nhưng cũng không khỏi bồi hồi xúc động. Cầu mong hương linh những đồng đội đã ngã xuống được an nghỉ nơi chín suối. Cầu mong những thương phế binh còn sống tại quê nhà có thêm sức khỏe, nghị lực và sự giúp đỡ của đồng bào để vượt qua những ngày tháng cuối đời trong sự tôn trọng và tình thương. Cầu mong mảnh đất miền Nam ruột thịt và cả quê hương Việt Nam luôn giữ được tinh thần nhân hậu, bao dung, nghĩa tình vốn có của dân tộc.
Trong khuôn khổ chương trình gây quỹ, phần văn nghệ được ban tổ chức sắp xếp gọn nhẹ để dành trọn vẹn thời gian cho việc tri ân, chia sẻ và đóng góp giúp đỡ thương phế binh. Những ca khúc đấu tranh, tình ca quê hương và tình lính được các nghệ sĩ thiện nguyện lần lượt trình bày, tạo nên không khí ấm cúng, chan chứa tình người. Đêm gây qũy đồng hương tham dự đông đảo, thành công mỹ mãn.
Điều quý giá nhất của buổi hội ngộ không nằm ở những tiết mục văn nghệ hay số tiền quyên góp được, mà chính là tấm lòng của những người còn nhớ đến những người đã hy sinh. Một lời cảm ơn, một bàn tay nâng đỡ, một sự chia sẻ chân thành có thể làm ấm lòng một người lính già đang sống trong cảnh cô đơn, bệnh tật. Cảm ơn các anh đã dâng hiến tuổi trẻ, sức khỏe và một phần thân thể cho lý tưởng mà các anh đã chọn. Cảm ơn tất cả đồng hương đã không quên những người lính thương phế binh VNCH đang sống âm thầm nơi quê nhà. Chiến tranh đã kết thúc, nhưng nghĩa tình không bao giờ kết thúc. Đó chính là món nợ ân tình mà chúng ta cần ghi nhớ và truyền lại cho những thế hệ mai sau.
