Tôi viết bài “Già đầu còn mê nhạc sến” vào năm 2012, sau này đưa vào tập tùy bút “ Sài Gòn một góc ký ức”.
Bài nhạc sến lấy cảm hứng từ một quán nhậu lề đường ở Sàigòn. Lúc đó khuya lắm rồi, hai người, một nhạc sĩ mù, và một ca sĩ què, cỡ U 60, nghỉ chân ở quán nhậu, làm ly bia sau một buổi tối hát rong mệt nhọc. Quán vắng, tôi buột miệng, chơi một bài thích nhất đi 2 người anh em. Và họ đã hát bài “Quán nửa khuya”….
“…Hoa nào mà không phôi phai sắc hương, Ân tình nào lại không gây vấn vương? Lê đôi gót trên khắp chốn ngàn phương, để tìm thương…”
Trò chuyện mới biết, một trong hai người là thương phế binh của chế độ Sài Gòn. Tôi bị ám ảnh bởi câu hát “… Lê đôi gót đi khắp chốn ngàn phương, để tìm thương”.
Khi còn là người lính, lê gót để tìm thương. Khi là phế nhân, họ lê gót để tìm cái gì? Thương hại chăng???
Tôi mang hình ảnh này về Đà Lạt, và trong một buổi tối có chút hơi men, tôi xả cảm xúc qua bài “Già đầu còn mê nhạc sến”. Trong bài, tôi không một dòng nhắc đến câu chuyện “Quán nửa khuya”, vì hiểu rằng, không ngôn ngữ nào có thể chuyển tải cảm xúc đến đắng lòng ở quán nửa khuya đó., đành phải xiên xẹo qua những mẩu chuyện về nhạc sến của riêng mình trong quá khứ.
Tôi trích ra đây một đoạn trong tùy bút “Già đầu còn mê nhạc sến” (Vtt)
———————–
Trích :
“… Năm tháng trôi qua, ở cái tuổi xem xi-nê không còn hào hứng đứng dậy vỗ tay nữa, tôi xoay qua nghe nhạc lãng mạn. Thời sinh viên ai chẳng uống cà phê nghe nhạc, mà nghe nhạc gì mới được. Phải là nhạc cổ điển, nhạc tiền chiến, nhạc trữ tình, lời lẽ ẩn dụ, êm ái như thơ… Cái goût nhạc ngon lành này đã vô tình (?) vạch ra một ranh giới mù mờ giữa cái gọi là nhạc “hàn lâm”, và phía kia là nhạc sến. Một đàng là của giới có học, thưởng thức điệu nghệ. Đàng kia của giới bình dân, lời lẽ giản dị, phơi bày, âm điệu dễ nghe, dễ hát, thường là điệu bolero, rumba, habanera…
Chữ “sến” hàm ý chê bai giễu cợt một kiểu cách bày tỏ nào đó: Thằng này ăn mặc “sến” quá! và người ta cũng có thể nói: Thằng này ăn mặc “cải lương” quá! Theo cách hiểu đời thường, chữ “sến” đồng nghĩa với “cải lương”. Đụng tới “cải lương” là tôi thấy…phiền, dù sao đó cũng là ký ức của một thời hào hiệp.
Nhạc sến và cải lương có quan hệ mật thiết, chẳng phải người ta nói là tân cổ giao duyên đấy sao! Tôi không yêu cũng không ghét cải lương hay nhạc sến. Nói đúng ra, hồi đó tôi mơ hồ thấy nhạc sến cũng không tệ, chỉ có điều không dám nói ra điều đó với ai.
Những năm sau 75, lắm chuyện đổi đời. Một buổi khuya lạng quạng về nhà trong cơn say, tôi chợt nghe văng vẳng, giọng hát của ai đó:
Có người con gái buông tóc thề,
Thu về e ấp chuyện vu quy…
Bài hát đúng là sến, giọng hát cũng sến, nhưng làm tôi ngẩn người… Cái âm u kinh viện của đống sách triết học, chỉ muốn với tay lên cõi trên, khiến tôi thờ ơ với chút tâm tư giản dị và hết sức đời thường của một thiếu nữ. Chợt nhớ đến đám bạn, sau 75, bỗng nhiên ào ào lấy vợ lấy chồng để gọi là “thích nghi với tình thế ”, hay chờ ngày ra đi. Con hẻm nhỏ ngoằn ngoèo còn đọng những vũng nước mưa. Như vừa thấm thía ra điều gì đó, tôi dừng chân, dựa tường nghe đến hết bản nhạc
“… Có ai ngồi đếm mùa nhung nhớ, nỗi niềm đầy lại vơi, mỗi mùa tiễn đưa một người… (Nỗi buồn gác trọ – Mạnh Phát (?)
“Nỗi buồn gác trọ” làm tôi liên tưởng đến một bản nhạc khác (không nhớ tựa đề), lõm bõm vài câu thế này:… “..Em biết thân em phận gái nghèo hèn, mà lỡ yêu thương ai rồi, cầm bằng như áng mây trôi…”
Chuyện tình tan vỡ vì thân phận giàu nghèo, giai cấp có đầy trong cuộc sống. Nỗi đau được bày tỏ qua tiếng nhạc bằng ngôn ngữ đời thường dù hơi thiếu chất thơ một chút, thì liệu có nên lãnh đạm chỉ vì nó là nhạc sến?….
… Ca từ trong nhạc sến mộc mạc, giản dị, cũng trời trăng mây nước, nhưng không nhiều ẩn dụ, nghe là hiểu, khỏi cần suy đoán. Và trong tình huống cụ thể nào đó, những lời lẽ đơn sơ đó ngấm ngay vào tâm hồn người nghe, mà khỏi cần tưởng tượng hay suy diễn thêm cho phiền phức.
Tôi được mời đi dự đám cưới. Chú rể là Việt kiều, trạc ngoài 40, không biết đã qua đò lần nào chưa, không tiện hỏi. Tôi bên nhà gái, nên vào bàn tiệc kính nhi viễn chi, ăn uống từ tốn, nói năng từ tốn cho phải phép. Tiệc cưới ồn ào, tưng bừng, hát hò… khỏi nói. Cô dâu chú rể lăng xăng bàn này bàn nọ. Gần cuối bữa tiệc, những người ở bàn bên cạnh, chắc đều là bạn chú rể, đứng lên, nâng ly và hát, cả cô dâu chú rể cũng hát, không đàn không trống, họ hát theo nhịp cái muỗng gõ vào ly:
…Một mai qua cơn mê, xa cuộc đời bềnh bồng tôi lại về bên em…
Họ hát đồng ca, nhớ gì hát nấy, nương lời nhau mà hát. Tôi có cảm tưởng như một người trong cặp uyên ương này, hoặc cả hai, vừa vượt qua sóng gió nào đó để đi đến ngày hôm nay. Bỗng nhiên tôi thấy hào hứng buột miệng hát theo:
…Tình người sau cơn mê vẫn xanh, dù bao tháng năm đau thương dập vùi…
Một kiểu cách chúc mừng đám cưới ý nghĩa quá! Lời ca giản dị, không công thức, không sáo ngữ, không một ban nhạc hoành tráng nào, và không một siêu ca sĩ nào theo kịp…
Ngôn ngữ điêu luyện nhiều khi che đậy một cái gì đó không thực, không chừng gọi đó là “sến trí tuệ” cũng được.
Thú nhận mình mê nhạc sến chẳng phải là chuyện dễ dàng. Cái sĩ diện (hão) của thằng tự cho mình là trí thức coi vậy chứ bự lắm. Có lần ngồi nhâm nhi cà phê với một bậc đàn anh, thuộc loại tài hoa, trí dũng song toàn, tôi buột miệng: “Khi người yêu tôi khóc” của Trần Thiện Thanh nghe cũng không đến nỗi… Ông huynh trưởng phán lạnh tanh: Tớ không hiểu vì sao Sĩ Phú lại hát bản này. Tôi tịt ngòi. Miếng trầu đưa ra chưa kịp quết vôi, không có duyên để chia sẻ đề tài “nhạc sến”. Câu chuyện cũng hơn 30 năm trôi qua rồi…
Những năm sau này đi hát karaoke với bè bạn, tôi thường chọn nhạc sến. Bọn chúng dĩ nhiên chẳng bỏ qua cơ hội để chế giễu. Tôi cũng ngượng, mặc dù đã cố giải thích (để chữa thẹn) rằng, chẳng hạn …Nếu vì tình yêu, Lan có tội gì đâu, sao vướng vào sầu đau… là câu hay nhất của bài hát Chuyện tình Lan và Điệp. (hết trích)
——
Dạo trước lông bông ở khu phố cổ Hà Nội, bắt gặp ban nhạc lưu động. Toàn ban chỉ… có hai bạn trẻ, cũng micro, ampli, loa… mà hát toàn nhạc sến. Đừng tưởng giọng Bắc kỳ hát sến mà xem thường. Hai bạn trẻ này hát nhạc sến mùi không thể tả, xuống giọng trầm trong bài “Sương trắng miền quê ngoại” ngọt sớt, giọng lại chững chạc, chứ không sến rện.
“… Mẹ biết bây giờ con ngồi hố nhỏ, gió hẹn mưa thề Một khi con về quê ngoại xưa, để mẹ nhắn lời thăm Đường làng cũ, năm nào khi con còn bé nhỏ theo mẹ đến trường…”
Tôi từ Sài Gòn ra Hà Nội, tình cờ nghe được nhạc sến, mà giọng lại rất sến, chẳng khác nào tha hương ngộ cố tri…”
