Trần Minh Quân (TMQ)
Túc cầu, là tên gọi của môn thể thao ’bóng đá’ tại Việt Nam trước 1975. Túc cầu, tên của Football, khác với American football, nên tại Mỹ, Túc cầu được gọi là Soccer.
Sau tháng 4-1975, danh từ túc cầu ‘bị’ phe chiến thắng, thay thế bằng ..Bóng đá. Trần Minh Quân, bảo thủ, vẫn gọi bóng đá là túc cầu và gọi đá bóng là..đá banh.
Theo dòng lịch sử, môn Túc cầu đã được người Pháp mang vào Việt Nam, khởi đầu tại Nam Kỳ (Cochinchine) vào khoảng 1906, và những đội bóng ‘Pháp’ đầu tiên tại Nam Kỳ là Cercle, Infanterie ..Saigon Sport, Stade militaire..
Người Việt , từ 1907-1910, đã ‘tham gia môn thể thao này và có những đội banh nổi tiếng với toàn cầu thủ người Việt, như Gia Định Sport, Ngôi sao Xanh, và 2 đội này sau đó hợp thành đội Ngôi sao Gia Định..
Môn túc cầu tiếp tục được phổ biến khắp ‘Nam Kỳ Lục tỉnh’, với nhiều đội banh địa phương như Thủ Dầu Một, Cần Thơ, Sóc Trăng, Sa đéc, Gò Công, Mỹ Tho..
Đội banh Ngôi sao Gia Định là đội nổi tiếng nhất, từng 8 lần đoạt giải Vô địch Nam Kỳ (1935-1954?)
Đặc biệt nhất là khoảng 1932, tại Cần Thơ đã xuất hiện đội Banh nữ đầu tiên, mang tên Cái Vồn (do Ông Phan Khắc Sửu thành lập) và sau đó vài năm có thêm Đội Bà Trưng ở Rạch Giá-Long Xuyên.
Năm 1933.. Đội Nữ Cái Vồn đã đá hòa với đội Nam Paul Bert tại sân Mayer, Sai Gon.
Tại Bắc Kỳ, Túc cầu hay Football là môn thể thao ‘Tây’, chỉ xuất hiện khoảng 1907-1908, có lẽ tại Hải Phòng với đội Olympique de Hai Phong.’ lính tây đá với nhau. Hà Nội đến 1912 mới có đội banh Việt-Pháp Stade Hanoien, và các đội bóng của quân đội Pháp như RIC .. Sau đó từ 1930 – 1940, nhiều đội banh khác ra đời tại Hà Nội (Éclair, Racing Club, La Lance..); tại Hải Phòng (La Flèche. La Jeunesse Tonkinoise ; và còn có những đội bóng địa phương như Phủ Lý, Nam Định. Các đội bóng chỉ có tính cách ‘nội vùng’..
Tại Hà Nội, có những cầu thủ nổi tiếng (1952-54) như tiền đạo Khê, chạy rất nhanh (Thăng Long Xích thố), chạy nhanh đá mạnh; Thủ môn Thọ ‘ve’, bắt banh dính như .. ve. (Năm 1971, TMQ có nhiều dịp gặp và nói chuyện đá bóng với Ông Khê tại Phở Thăng Long, Trần Quốc Toản, sau khi Chào cờ sáng thứ hai tại Trường Quân Y).
Sau Di cư 1954, Túc cầu VNCH, phát triển mạnh từ 1956 và đội bóng Miền Nam VN đã trở thành một trong 4 đội mạnh ở Châu Á; Năm 1960 vào Chung kết giải Vô địch Túc cầu Á châu, cùng các đội Nam Hàn, Ấn Độ và Trung Hoa. Đội tuyển VNCH đoạt giải SEA Games 1959, đoạt Coupe Merdeka lần thứ 10 tại Malaysia 1966..
TMQ vẫn còn giữ trong ký ức nhiều kỷ niệm của 70 năm qua, những lần được bố đèo xe mobylette từ Cư xá di cư Camp Charles de Gaulle, đi xem đá bóng tại Sân Tao Đàn . Lúc 10 tuổi (1957) đã mê các đội banh AJS, Cảnh Sát , biết chê TTM đá xấu, thích và cổ vũ cho các đội yếu hơn như Thương Khẩu, Ngôi sao Gia định..
AJS (Association de la Jeunesse Sportive), quần áo trắng, trong những năm 57 – 58, là đội bóng lừng danh, khi chơi chiến thuật WM AJS có những cầu thủ mà TMQ vẫn còn nhớ tên, như Thủ môn Lâm Kinh, các hậu vệ (arrière) : Pierre (sau đổi tên là Nhung), Cụt; hàng Demi có Thọ, Ứng, Myo (Hồ). Trên hàng tiền đạo có các danh thủ như Thách, Mỹ (Trung Phong)..
Cảnh Sát, áo xanh, có gôn Quý, Hiếu, Bon ở hàng Demi, và cặp bài trùng Đức – Tư trên hàng tiền đạo.. Pierre (Nhung), chuyển từ hậu vệ lên đá góc phải, hợp thành đôi Nhung – Thách..
Đội hình tấn công mạnh nhất của Đội tuyển VNCH trong những năm 57-58 là: Nhung-Thách, cánh phải; trung phong Mỹ, và cặp Đức – Tư bên cánh trái ..
Ký ức vẫn làm nhớ lại những trận bóng quốc tế tại sân Tao Đàn, khi VN đá với Mozambique, Wiener (Áo) .. cùng những trận đấu với các đội bóng HongKong như Nam Hoa, Autobus, được xem các cầu thủ Diêu Trác Nhiên, Mạc Chấn Hòa; được nghe những buổi trực tiếp truyền thanh qua lời diễn tả của Ký giả Huyền Vũ..(năm 1966, ông Huyền Vũ đã phát thanh trực tiếp trận chung kết Merdeka từ Kuala Lumpur về Sài Gòn, và người Saigon mê đá banh đã say sưa theo dõi..)..
Qua những năm 59-60, làng bóng tròn Sài gòn có những thay đổi như AJS trở thành Cảnh Sát Quốc Gia, và Cảnh Sát thêm tên thành Cảnh Sát Đô Thành; Thương Khẩu đổi thành Quan Thuế.. Quân đội vẫn còn các đội Tổng Tham Mưu, Tổng Hành Dinh .. Quân Cụ (sau đó mới có thêm các đội Không quân và Hải quân..
Một thế hệ cầu thủ nổi tiếng mới như Gôn (thủ môn) Phạm văn Rạng; gôn Lâm Hồng Châu,Trung vệ Tam Lang CSQG, Tiền đạo Đỗ Thới Vinh (Quan Thuế, rồi sang TTM).
Sau những năm ở nội trú Mossard Thủ Đức, TMQ trở về Taberd SG, mới được trở lại cùng đam mê ‘bóng tròn’ VN và Quốc tế, thành ‘fan’ Football Pháp do đọc “cọp”, tại Nhà sách Portail (Xuân Thu) các báo chuyên bóng tròn như France Football, Onze, và theo dõi đội Pháp trong Coupe du Monde 1958, Kỳ này Pháp hạng 3 nhờ các danh thủ Just Fontaine, Raymond Kopa, Roger Piantoni.
Cũng tại Coupe Mondiale 1958, Bresil có những Ngôi sao tuyệt vời như Pelé, Vava, Garrincha.. đã loại Pháp trong trận bán kết với tỷ số 5 – 2 ..
Và sau đó, TMQ vì công việc, quân ngũ đã không còn thời gian theo dõi được các hoạt động của túc cầu VNCH, không còn dịp đến Sân Cộng Hòa để xem các đội CSQG, TTM .. Quan Thuế, theo dõi các cầu thủ như Châu, Vinh.. Chiêu, Vĩnh, Tư (Lê)..
Đội tuyển VNCH, Huy chương vàng SEAP Games 1959.
Hàng trước: Nhung, Vinh, Hà Tam, Thách, Tư; Hàng giữa: Thanh, Hiếu, Myo;
Hàng sau: Tỷ, Rạng, Cự. (Nguồn: blog Nguyễn Ngọc Chính..)
Sau 1975, khi Túc cầu bị buộc phải gọi là Bóng đá .. Môn thể thao này trở thành một ‘nhu cầu chính trị’. Miền Bắc đưa các đội Thể Công, Tổng cục đường Sắt vào thi đấu với các đội, còn lại của VNCH (với thành phần cầu thủ còn lại) như Quan thuế (bị đổi tên thành Hải quan).