{"id":6858,"date":"2023-04-18T22:03:33","date_gmt":"2023-04-19T03:03:33","guid":{"rendered":"https:\/\/phamtinanninh.com\/?p=6858"},"modified":"2023-04-19T15:43:34","modified_gmt":"2023-04-19T20:43:34","slug":"trang-ban-huu-thien-ha-ai-nguoi-khoc-to-nhu-kim-thanh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/phamtinanninh.com\/?p=6858","title":{"rendered":"= trang b\u1ea1n h\u1eefu =  Kim Thanh- Thi\u00ean H\u1ea1 Ai Ng\u01b0\u1eddi Kh\u00f3c T\u1ed1 Nh\u01b0 ?"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/phamtinanninh.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Kieu-Nguyen-Du.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/phamtinanninh.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Kieu-Nguyen-Du.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6860\" width=\"488\" height=\"274\"\/><\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#921b81\" class=\"has-inline-color\">THI\u00caN H\u1ea0 AI NG\u01af\u1edcI KH\u00d3C T\u1ed0 NH\u01af?<\/mark><\/strong><\/h1>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><em><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#2f1f9a\" class=\"has-inline-color\">Kim Thanh<\/mark><\/em><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1.<\/strong><strong> Sao kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y d\u00e0nh cho Nguy\u1ec5\u00adn Du, b\u1eadc \u0111\u1ea1i thi h\u00e0o c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c, t\u00e1c gi\u1ea3 nh\u1eefng h\u00e0ng ch\u00e2u ng\u1ecdc l\u00e0m rung \u0111\u1ed9ng tr\u00e1i tim c\u1ee7a bao th\u1ebf h\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Vi\u1ec7t? Sao \u1edf \u0111\u00e2y h\u00e0ng n\u0103m kh\u00f4ng th\u1ea5y t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ed9t ng\u00e0y\u00ad t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m, t\u00f4n vinh Ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t t\u00e0i hoa xu\u1ea5t ch\u00fang \u0111\u00e3 v\u1edbi kh\u00fac \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1eddng b\u1ea5t t\u1eed n\u00e2ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t l\u00ean tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 tuy\u1ec7t m\u1ef9? Sao t\u00ean Ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb v\u00f9i qu\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf v\u1edbi th\u1eddi gian v\u00f4 t\u00ecnh, theo d\u00f2ng \u0111\u1eddi h\u01b0ng ph\u1ebf, trong s\u1ef1 h\u1edd h\u1eefng k\u1ef3 l\u1ea1 c\u1ee7a con ch\u00e1u?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;Th\u1eadt l\u00e0 \u0111au x\u00f3t, v\u00e0 b\u1ea5t c\u00f4ng, b\u1edfi qua g\u1ea7n m\u1ed9t ng\u00e0n n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam, t\u1eeb tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i L\u00fd, L\u00ea, Tr\u1ea7n cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay, c\u00f3 ai h\u01a1n n\u1ed5i Nguy\u1ec5\u00adn Du?&nbsp; Ng\u01b0\u1eddi t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho tinh hoa Vi\u1ec7t ng\u1eef, ti\u1ebfng c\u1ee7a Th\u01a1 c\u1ee7a Nh\u1ea1c, \u00eam \u0111\u1ec1m m\u00e0 s\u00f4i n\u1ed5i nh\u01b0 nh\u1eefng d\u00f2ng s\u00f4ng, lu\u00e2n l\u01b0u t\u1eeb b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u0103ng tr\u1ea7m, ch\u1edf \u0111\u1ea7y t\u00ecnh t\u1ef1 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tinh th\u1ea7n b\u1ea5t khu\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed3ng v\u1ecdng \u0111\u1ed3ng h\u00f3a c\u1ee7a l\u0169 ngo\u1ea1i x\u00e2m ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc. Ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh l\u00e0 Th\u01a1 l\u00e0 Nh\u1ea1c, l\u00e0 H\u1ed3n Vi\u1ec7t Nam lu\u00f4n kh\u00e1t khao t\u00ecm v\u1ec1, nh\u01b0 Platon thu\u1edf tr\u01b0\u1edbc, th\u1ebf gi\u1edbi huy\u1ec5n ho\u1eb7c c\u1ee7a Ch\u00e2n Thi\u1ec7n M\u1ef9, v\u00e0 nh\u1eefng khung tr\u1eddi m\u1ed9ng \u1ea3o d\u00e0nh cho t\u00ecnh y\u00eau, b\u1ea5t h\u1ea1nh, th\u1ee7y chung, v\u00e0 hy v\u1ecdng. Nh\u01b0 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Th\u00fay Ki\u1ec1u. Hay bi\u1ebft \u0111\u00e2u c\u1ee7a ch\u00ednh ch\u00fang ta, nh\u1eefng k\u1ebb l\u01b0u \u0111\u00e0y c\u00f2n ng\u00f3ng tr\u00f4ng v\u1ec1 c\u1ed1 h\u01b0\u01a1ng y\u00eau d\u1ea5u.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ng\u01b0\u1eddi t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho thi ca Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi n\u1eefa, t\u1ea1i sao kh\u00f4ng? S\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec th\u00e1i qu\u00e1 n\u1ebfu \u0111\u1eb7t Nguy\u1ec5\u00adn Du ngang h\u00e0ng v\u1edbi nh\u1eefng thi h\u00e0o v\u0129 \u0111\u1ea1i kh\u00e1c, nh\u01b0 Virgile v\u00e0 Horace c\u1ee7a Latin, Dante c\u1ee7a \u00dd, Goethe c\u1ee7a \u00d0\u1ee9c, Shakespeare c\u1ee7a Anh, Lope de Vega c\u1ee7a T\u00e2y Ban Nha, \u00d0\u1ed5 Ph\u1ee7 c\u1ee7a Trung Hoa, Victor Hugo c\u1ee7a Ph\u00e1p &nbsp;\u2013l\u00e0 nh\u1eefng v\u00ec sao b\u1eafc \u0111\u1ea9u tr\u00ean n\u1ec1n tr\u1eddi v\u0103n h\u1ecdc kh\u00f4ng ch\u1ec9 ri\u00eang c\u1ee7a m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc m\u00e0 c\u00f2n chung c\u1ee7a c\u1ea3 nh\u00e2n lo\u1ea1i. V\u00e0 v\u00ec th\u1ebf, v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m 2013, \u0111\u1ea1i thi h\u00e0o Nguy\u1ec5n Du \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c UNESCO, Paris, t\u00f4n vinh l\u00e0 danh nh\u00e2n v\u1ec1 v\u0103n h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi, c\u00f9ng v\u1edbi thi\u00ean t\u00e0i Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i 33 n\u0103m (1980) tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;Qu\u1ea3 v\u1eady, <em>\u00d0o\u1ea1n Tr\u01b0\u1eddng T\u00e2n Thanh<\/em> l\u00e0 m\u1ed9t ki\u1ec7t t\u00e1c, kh\u00f4ng thua <em>La Divina Commedia<\/em> hay <em>Faust<\/em>, hay <em>Romeo and Juliet<\/em>, hay b\u1ea5t c\u1ee9 t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n n\u00e0o trong v\u0103n h\u1ecdc, b\u1edfi c\u00f9ng mang v\u1ebb \u0111\u1eb9p th\u1ea7n k\u1ef3 v\u00e0 d\u1ea5u \u1ea5n c\u1ee7a th\u1eddi gian v\u0129nh c\u1eedu. V\u00e0 b\u1edfi, th\u00eam n\u1eefa, m\u1ed7i c\u00e2u th\u01a1 Ki\u1ec1u l\u00e0 vi\u00ean ng\u1ecdc b\u00edch trong ng\u1ea7n, kh\u00f4ng t\u00ec v\u1ebft. Kh\u00f4ng th\u1ec3 thay th\u1ebf, s\u1eeda \u0111\u1ed5i, th\u00eam b\u1edbt, d\u00f9 m\u1ed9t v\u1eadn, m\u1ed9t l\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng d\u1ecbch ra nhi\u1ec1u th\u1ee9 ti\u1ebfng, nh\u01b0ng l\u00e0m sao ch\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdn v\u1eb9n \u00fd t\u1ee9 th\u00e2m tr\u1ea7m s\u00e2u s\u1eafc, ch\u1ea5t th\u01a1 b\u00e0ng b\u1ea1c, l\u1eddi th\u01a1 tr\u1ea7m b\u1ed5ng, v\u00e0 n\u1ed7i m\u00ea say \u0111\u1eb1m th\u1eafm, m\u00e0 t\u1eebng c\u00e2u Ki\u1ec1u mang \u0111\u1ebfn l\u00e0m s\u1ea3ng kho\u00e1i t\u00e2m h\u1ed3n. C\u0169ng nh\u01b0, trong ph\u1ea1m vi nh\u1ecf h\u1eb9p h\u01a1n, th\u01a1 c\u1ee7a thi s\u0129 Ph\u00e1p Verlaine kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, v\u00ed d\u1ee5, \u0111i\u1ec7u bu\u1ed3n \u1ea3o n\u00e3o c\u1ee7a ti\u1ebfng v\u0129 c\u1ea7m n\u1ee9c n\u1edf chi\u1ec1u thu, sang m\u1ed9t ti\u1ebfng n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c. M\u1ed7i ti\u1ebfng n\u00f3i, v\u00ec v\u1eady, c\u00f3 m\u1ed9t linh h\u1ed3n ri\u00eang. V\u00e0 linh h\u1ed3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 t\u1ecfa nh\u1eadp h\u1ebft v\u00e0o <em>\u00d0o\u1ea1n Tr\u01b0\u1eddng T\u00e2n Thanh<\/em> r\u1ed3i.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;2. C\u00e0ng \u0111\u1ecdc <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, c\u00e0ng th\u1ea5y h\u00e3nh di\u1ec7n v\u1ec1 ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a m\u00ecnh. Nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u1edbi bi\u1ebft kh\u1ea3 n\u0103ng di\u1ec5\u00adn \u0111\u1ea1t v\u00e0 truy\u1ec1n c\u1ea3m c\u1ee7a ti\u1ebfng m\u1eb9 \u0111\u00e2u k\u00e9m thua b\u1ea5t c\u1ee9 ngo\u1ea1i ng\u1eef n\u00e0o. Nh\u00e0 t\u00e2y h\u1ecdc Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh \u2013ch\u1ee7 nhi\u1ec7m t\u1edd<em> Nam Phong T\u1ea1p Ch\u00ed<\/em>, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c vinh danh nh\u01b0 \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng lao v\u0129 \u0111\u1ea1i trong vi\u1ec7c g\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 m\u1edf mang ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef\u2013 trong b\u00e0i di\u00ad\u1ec5n v\u0103n nh\u00e2n ng\u00e0y k\u1ef7 ni\u1ec7m Ti\u00ean \u00d0i\u1ec1n Nguy\u1ec5n Du n\u0103m 1924, \u0111\u00e3 th\u1ed1t l\u00ean c\u00e2u n\u00f3i b\u1ea5t h\u1ee7: \u201cTruy\u1ec7n Ki\u1ec1u c\u00f2n, ti\u1ebfng ta c\u00f2n, ti\u1ebfng ta c\u00f2n, n\u01b0\u1edbc ta c\u00f2n<\/strong><strong><em>\u201d<\/em><\/strong><strong><sup>1<\/sup><\/strong><strong>.<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ai c\u0169ng ngh\u0129 nh\u01b0 \u00f4ng. Trong v\u0103n h\u1ecdc s\u1eed n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em> lu\u00f4n v\u1eabn l\u00e0 \u0111\u1ec1 t\u00e0i tranh lu\u1eadn gay g\u1eaft, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed5 x\u1ebb d\u01b0\u1edbi nhi\u1ec1u kh\u00eda c\u1ea1nh, theo nh\u00e3n quan t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;a) \u00d4ng ngh\u00e8 Ng\u00f4 \u00d0\u1ee9c K\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ed3ng ch\u00ed Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng c\u1ee7a \u00f4ng, ch\u1eb3ng h\u1ea1n, v\u00ec b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh ki\u1ebfn v\u1edbi Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh, xem \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 d\u00e2m th\u01b0 b\u1ecb th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p v\u00e0 tay sai l\u1ee3i d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c thanh ni\u00ean Vi\u1ec7t, v\u00e0 Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng c\u00f2n m\u1ea1t s\u00e1t \u201ccon \u0111\u0129 Ki\u1ec1u\u201d [sic] v\u1ec1 t\u1ed9i \u0111\u00eam khuya d\u00e1m c\u1ea3 gan tr\u00e8o t\u01b0\u1eddng sang ph\u00f2ng Kim Tr\u1ecdng. L\u1ed1i ph\u00ea b\u00ecnh v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng s\u1eb7c m\u00f9i th\u00f9 h\u1eadn ch\u00ednh tr\u1ecb tr\u00e1 h\u00ecnh c\u1ee7a hai \u00f4ng n\u00e0y d\u01b0\u1edbi l\u1edbp v\u1ecf b\u1ecdc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u1ed5 x\u01b0a kh\u1eaft khe, l\u1ed7i th\u1eddi, v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c \u201ch\u1ecdc gi\u1ea3\u201d v\u00e0 ti\u1ebfn s\u0129 c\u1ea7u l\u00f4ng v\u00e0 n\u1ecbt ng\u1ef1c hi\u1ec7n gi\u1edd t\u00e1n th\u01b0\u1edfng nhi\u1ec7t li\u1ec7t<\/strong><strong><sup>2<\/sup><\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; b) C\u00e1c v\u0103n thi s\u0129 ti\u1ec1n chi\u1ebfn, nh\u01b0 Xu\u00e2n Di\u1ec7u, Th\u1ebf L\u1eef, L\u01b0u Tr\u1ecdng L\u01b0, Nh\u1ea5t Linh, tr\u00e1i l\u1ea1i, d\u1ef1a tr\u00ean gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng tuy\u1ec7t v\u1eddi \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ti\u1ebfc l\u1eddi ca ng\u1ee3i <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, nh\u01b0 Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh \u0111\u00e3 l\u00e0m. Trong khi Nguy\u1ec5\u00adn B\u00e1ch Khoa, t\u1ee9c Tr\u01b0\u01a1ng T\u1eedu, th\u00ec d\u00f9ng l\u1ed1i ph\u00ea b\u00ecnh \u201ckhoa h\u1ecdc\u201d, t\u1ee9c ph\u00e2n t\u00e2m Freud, l\u00fac \u1ea5y c\u00f2n m\u1edbi m\u1ebb, \u0111\u1ec3 v\u1ebd l\u00ean m\u1ed9t Nguy\u1ec5n Du th\u1ea7n kinh y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i, \u01b0\u01a1n h\u00e8n v\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ec3u th\u01b0 Th\u00fay Ki\u1ec1u d\u00e2m \u0111\u00e3ng, b\u1ecb d\u1ed3n \u00e9p sinh l\u00fd, tr\u1edf th\u00e0nh b\u1ec7nh ho\u1ea1n, b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, da m\u1eb7t t\u00e1i nh\u1ee3t, kinh nguy\u1ec7t r\u1ed1i lo\u1ea1n, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi theo duy v\u1eadt bi\u1ec7n ch\u1ee9ng ph\u00e1p M\u00e1c-x\u00edt coi truy\u1ec7n Ki\u1ec1u nh\u01b0 m\u1ed9t bi\u1ec3u hi\u1ec7n \u0111\u1ea5u tranh giai c\u1ea5p gi\u1eefa n\u00f4ng d\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ee7<\/strong><strong><sup>3<\/sup><\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nguy\u1ec5n B\u00e1ch Khoa v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh Vi\u1ec7t C\u1ed9ng c\u00f2n \u0111i xa h\u01a1n, ch\u00ea \u00e2m \u0111i\u1ec7u l\u1ee5c b\u00e1t trong <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em> l\u00e0 l\u1ed1i th\u01a1 \u201cb\u1ea1c nh\u01b0\u1ee3c\u201d, ru ng\u1ee7, l\u00e0m b\u1ea1i ho\u1ea1i tinh th\u1ea7n chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u, m\u00e0 c\u1ed1 t\u00ecnh qu\u00ean r\u1eb1ng c\u0169ng ch\u00ednh th\u01a1 l\u1ee5c b\u00e1t \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 di\u1ec5n t\u1ea3 nh\u1eefng c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng h\u00f9ng tr\u00e1ng nh\u01b0 \u0111o\u1ea1n n\u00f3i v\u1ec1 T\u1eeb H\u1ea3i v\u00e0 bu\u1ed5i xu\u1ea5t qu\u00e2n c\u1edd x\u00ed ng\u1ee3p tr\u1eddi. H\u1ecd c\u0169ng ch\u00ea th\u01a1 song th\u1ea5t l\u1ee5c b\u00e1t, v\u1edbi c\u00f9ng m\u1ed9t gi\u1ecdng \u0111i\u1ec7u \u0111\u1ed9c \u0111o\u00e1n, h\u1eb1n h\u1ecdc, h\u00e0m h\u1ed3, \u0111\u1ec3 b\u00e0i b\u00e1c m\u1ed9t thi ph\u1ea9m di\u1ec5m l\u1ec7 kh\u00e1c, kh\u00fac<em> Chinh Ph\u1ee5 Ng\u00e2m<\/em> c\u1ee7a \u00d0o\u00e0n Th\u1ecb \u00d0i\u1ec3m<\/strong><strong><sup>4<\/sup><\/strong><strong>.<sup><\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; c) T\u1ea1i Mi\u1ec1n Nam, <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edbm \u0111\u01b0a v\u00e0o ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u1ecdc cho c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung v\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m kinh \u0111i\u1ec3n, b\u1eaft bu\u1ed9c<\/strong><strong><sup>5<\/sup><\/strong><strong>. Tuy nhi\u00ean, n\u0103m 1962, c\u00f3 Nguy\u1ec5\u00adn V\u0103n Trung, m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc tr\u1ebb t\u1ed1t nghi\u1ec7p Tri\u1ebft t\u1ea1i B\u1ec9 m\u1edbi v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, nh\u00e2n m\u1ed9t bu\u1ed5i thuy\u1ebft tr\u00ecnh t\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c gia \u00c2m nh\u1ea1c, v\u1ec1 \u201cV\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 Ch\u00ednh tr\u1ecb, m\u1ed9t quan \u0111i\u1ec3m m\u1edbi v\u1ec1 cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh <em>vs<\/em> Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c K\u1ebf qua Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u\u201d v\u00e0o th\u00e1ng 10\/1962 &nbsp;(sau in l\u1ea1i, n\u0103m 1972, d\u01b0\u1edbi nhan \u0111\u1ec1 <em>V\u1ee5 \u00e1n Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u <\/em>nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00e0i li\u1ec7u d\u00e0nh cho sinh vi\u00ean V\u0103n khoa S\u01b0 ph\u1ea1m l\u1edbp L\u00fd lu\u1eadn v\u0103n h\u1ecdc), v\u00ec gh\u00e9t Ph\u00e1p v\u00e0 nh\u1ea5t l\u00e0 Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh \u0111\u00e3 \u0111em nh\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ea3 h\u1ecd Ph\u1ea1m ra x\u00e9t x\u1eed v\u00e0 t\u1ed1 kh\u1ed5 v\u1ec1 hai \u201ct\u1ed9i\u201d kh\u00f4ng \u0103n nh\u1eadp v\u1edbi nhau: l\u00e0m tay sai cho Ph\u00e1p, v\u00e0 s\u00f9ng b\u00e1i Ki\u1ec1u theo ch\u1ec9 th\u1ecb c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n \u2013nh\u01b0 Ng\u00f4 \u00d0\u1ee9c K\u1ebf v\u00e0 Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng t\u1eebng l\u00ean \u00e1n\u2013 v\u1edbi lu\u1eadn \u0111i\u1ec7u qu\u00e1 kh\u00edch, khi\u1ebfn d\u01b0 lu\u1eadn \u1ed3n \u00e0o m\u1ed9t d\u1ea1o<\/strong><strong><sup>6<\/sup><\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; d) &nbsp;C\u00f2n n\u1eefa. Hi\u1ec7n t\u1ea1i, m\u1ed9t v\u00e0i nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh \u0111\u1ea1i ng\u00f4n, v\u00ec l\u1eadp d\u1ecb hay mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn t\u00ean tu\u1ed5i, \u0111\u00e3 d\u00e1m ch\u00ea bai m\u1ed9t c\u00e1ch h\u00e0m h\u1ed3, v\u00f4 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m r\u1eb1ng th\u01a1 <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em> c\u00f2n thua c\u1ea3 th\u01a1 Con C\u00f3c, nh\u01b0 Gi\u00e1o s\u01b0 Ti\u1ebfn s\u0129 Nguy\u1ec5n H\u01b0ng Qu\u1ed1c t\u1ea1i \u00dac<\/strong><strong><sup>7<\/sup><\/strong><strong>. Ho\u1eb7c c\u1ed1 moi t\u00ecm cho b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u201cnh\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3m\u201d (t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng) trong tuy\u1ec7t ph\u1ea9m <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, nh\u01b0 m\u1ed9t \u00f4ng H\u1ed3ng Huy n\u00e0o \u0111\u00f3 \u1edf Canada (?)<\/strong><strong><sup>8<\/sup><\/strong><strong>.<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 3. D\u00f9 sao, d\u01b0\u1edbi quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0o, th\u00ec <em>\u00d0o\u1ea1n Tr\u01b0\u1eddng T\u00e2n Thanh<\/em> v\u00e0 Nguy\u1ec5\u00adn Du v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n \u0111\u1ebfn. \u201c\u00d0\u01b0\u1ee3c\u201d ch\u00ea bai, ch\u1ec9 tr\u00edch, ho\u1eb7c \u0111\u1ed1 k\u1ef5, d\u00f9 h\u1ed3 \u0111\u1ed3 sai qu\u1ea5y, v\u1eabn l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng h\u00f9ng h\u1ed3n c\u1ee7a v\u1ecb th\u1ebf quan tr\u1ecdng, v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec b\u1ea1c ph\u01b0\u1edbc h\u01a1n cho m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m, hay m\u1ed9t t\u00e1c gi\u1ea3, l\u00e0 b\u1ecb l\u00e3ng qu\u00ean, kh\u00f4ng nh\u1eafc t\u1edbi. Nh\u01b0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p Nguy\u00ad\u1ec5n Du \u1edf trong n\u01b0\u1edbc c\u0169ng nh\u01b0 t\u1ea1i h\u1ea3i ngo\u1ea1i. Nh\u01b0 n\u00e0ng Ki\u1ec1u b\u00e2y gi\u1edd.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; N\u00e0ng th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00e3 ch\u1ebft. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng Ti\u1ec1n \u00d0\u01b0\u1eddng nh\u01b0 n\u00e0ng \u0111\u00e3 ao \u01b0\u1edbc, m\u00e0 ch\u00ednh \u1edf t\u1ea1i l\u00f2ng ta, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi, trong m\u1ed9t ngh\u0129a n\u00e0o \u0111\u00f3, c\u00f3 t\u00ean ghi trong s\u1ed5 \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u00e2u kh\u00e1c chi n\u00e0ng. Qu\u1ea3 th\u1ebf, ng\u1ed3i \u0111\u00e2y, ta t\u00ecm trong v\u00f4 v\u1ecdng, nh\u01b0 k\u1ebb l\u1ea1c lo\u00e0i, m\u1ed9t g\u01b0\u01a1ng b\u00e1n m\u00ecnh chu\u1ed9c cha, hy sinh t\u00ecnh ri\u00eang cho h\u1ea1nh ph\u00fac gia \u0111\u00ecnh. M\u01a1 nh\u1eefng gi\u1ecdt n\u01b0\u1edbc m\u1eaft ki\u00eau sa c\u1ee7a n\u00e0ng th\u1ee5c n\u1eef kh\u00f4ng may b\u00ean l\u1ea7u Ng\u01b0ng B\u00edch thu\u1edf x\u01b0a c\u00f2n \u201cnh\u1edb l\u1eddi nguy\u1ec7n \u01b0\u1edbc ba sinh\u201d m\u00e0 g\u1eedi m\u1ed9ng \u0111\u00eam \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh chung. C\u00f2n \u0111\u00e2u d\u01b0 \u00e2m kh\u00fac \u0111\u00e0n b\u1ea1c m\u1ec7nh n\u00e3o l\u00f2ng ch\u1edf s\u1ea7u ta v\u1ec1 gi\u1eefa \u201cti\u1ec7c hoa\u201d c\u1ee7a n\u00e0ng k\u1ef9 n\u1eef h\u01b0\u01a1ng s\u1eafc t\u00e0n phai v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u01b0 M\u00e3 Giang Ch\u00e2u \u201cc\u00f9ng m\u1ed9t l\u1ee9a b\u00ean tr\u1eddi l\u1eadn \u0111\u1eadn\u201d, tr\u00ean b\u1ebfn n\u01b0\u1edbc T\u1ea7m D\u01b0\u01a1ng v\u1edbi b\u00f3ng tr\u0103ng soi v\u00e0ng v\u00f5 v\u00e0 n\u1ed7i h\u1eddn vi\u1ec5n x\u1ee9 kh\u00f4n ngu\u00f4i. C\u00f2n \u0111\u00e2u ph\u1ea5n h\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y c\u0169, ng\u1ea5t ng\u00e2y l\u00e3ng m\u1ea1n, \u0111\u1ea7y \u1eafp trong <em>\u00d0o\u1ea1n Tr\u01b0\u1eddng T\u00e2n Thanh, <\/em>n\u01a1i c\u00f3 \u0111\u00f4i l\u1ee9a y\u00eau nhau gi\u1eefa \u0111\u1eddi tru\u00e2n chuy\u00ean, b\u1ea5t h\u1ea1nh, c\u00f3 gi\u1ea5c h\u01b0\u01a1ng quan l\u1ea1nh l\u00f9ng, c\u00f3 li\u00ad\u1ec5u Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0i x\u00f5a t\u00f3c ch\u1edd ai, c\u00f3 h\u1ea1nh ph\u00fac mong manh v\u00e0 \u0111\u1edbn \u0111au dai d\u1eb3ng, c\u00f3 s\u00f3ng m\u1eaft giai nh\u00e2n cho h\u1ed3n ta \u0111\u1eafm \u0111u\u1ed1i&#8230; C\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ta, m\u1ed9t ph\u00fat gi\u00e2y n\u00e0o, tho\u00e1t r\u1eddi th\u1ef1c t\u1ebf tanh h\u00f4i v\u00e0 c\u00f5i \u0111\u1eddi t\u1ee5c l\u1ee5y \u0111\u00e3 bi\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi th\u00e0nh b\u1ed9 ph\u1eadn nh\u1ecf nhoi, v\u00f4 tri v\u00f4 gi\u00e1c, trong gu\u1ed3ng m\u00e1y kh\u1ed5ng l\u1ed3 h\u1ee7y di\u1ec7t \u2013l\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y. Nguy\u00ad\u1ec5n Du, thi\u00ean t\u00e0i Vi\u1ec7t Nam, \u00e2n nh\u00e2n di\u1ec7u k\u1ef3, gi\u00fap ta tr\u1edf v\u1ec1 c\u1ed9i ngu\u1ed3n d\u00e2n t\u1ed9c, t\u00ecm l\u1ea1i thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng tu\u1ed5i nh\u1ecf thu\u1edf m\u1ed9ng c\u00f2n xanh v\u00e0 tr\u0103ng gi\u00f3 xa kh\u01a1i ch\u01b0a mang \u0111i nh\u1eefng l\u1eddi th\u1ec1 \u0111\u00e3 l\u1ee1.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 4. <\/strong><strong>N\u1ed7i kh\u1ed5 c\u1ee7a ta, hay c\u1ee7a Nguy\u1ec5\u00adn Du, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ebf. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed1i u ho\u00e0i ti\u1ebfc nu\u1ed1i m\u1ed9t thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng xanh \u0111\u00e3 m\u1ea5t t\u1ef1a trong th\u01a1 Milton, hay Baudelaire. B\u1edfi <em>\u00d0o\u1ea1n Tr\u01b0\u1eddng T\u00e2n Thanh<\/em> kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 k\u1ec3 m\u1ed9t truy\u1ec7n t\u00ecnh tan v\u1ee1, hay ca t\u1ee5ng g\u01b0\u01a1ng trung hi\u1ebfu ti\u1ebft ngh\u0129a, hay v\u1ebd ra m\u1ed9t b\u1ee9c tranh hi\u1ec7n th\u1ef1c x\u1ea5u xa v\u1edbi nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u1eb7n b\u00e3 nh\u1ea5t c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, hay h\u01a1n n\u1eefa, g\u1edfi g\u1eafm m\u1ed9t t\u00e2m s\u1ef1 u ho\u00e0i ri\u00eang, theo m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00ecnh lu\u1eadn gia, m\u00e0 c\u00f2n ch\u1ee9a m\u1ed9t kho t\u00e0ng v\u00f4 gi\u00e1: \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u1ebb \u0111\u1eb9p mu\u00f4n \u0111\u1eddi c\u1ee7a Vi\u1ec7t ng\u1eef.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 n\u1ed7i kh\u1ed5 \u0111\u00f3 c\u1ee7a ta c\u00f2n th\u00eam tri\u1ec1n mi\u00ean ng\u00e0y n\u00e0o m\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00e2y ti\u1ebfng m\u1eb9 c\u00f2n b\u1ecb coi th\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu kh\u00f4ng n\u00f3i l\u00e0 khinh ch\u00ea, r\u1ebb r\u00fang, kh\u00f4ng nh\u1eefng b\u1edfi c\u00e1c em nh\u1ecf sinh ra ho\u1eb7c l\u1edbn l\u00ean t\u1ea1i ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, m\u00e0 c\u1ea3 b\u1eadc ph\u1ee5 huynh thu\u1ed9c l\u1edbp tr\u01b0\u1edfng gi\u1ea3 h\u1ecdc l\u00e0m sang. Bi\u1ebft ngo\u1ea1i ng\u1eef r\u1ea5t c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng c\u00f2n n\u01a1i x\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng ch\u1ed1i b\u1ecf ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f3 ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n g\u00ec l\u00e0m x\u1ea5u h\u1ed5 h\u01a1n l\u00e0 ph\u1ea3i nghe c\u00e1c thanh ni\u00ean \u0111\u00e3 th\u00e0nh danh, v\u00e0o \u0111\u1eddi, \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00fang, kh\u00f4ng bi\u1ebft n\u00f3i, ho\u1eb7c n\u00f3i ng\u1ecdng, ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, v\u00e0 c\u00f2n g\u00ec l\u00e0m kh\u00f3 ch\u1ecbu h\u01a1n l\u00e0 ph\u1ea3i nghe h\u1ecd r\u00e0o r\u00e0o ti\u1ebfng M\u1ef9, ti\u1ebfng T\u00e2y, k\u1ec3 c\u1ea3 trong gia \u0111\u00ecnh v\u1edbi nhau, ho\u1eb7c v\u1edbi b\u1ed1 m\u1eb9, d\u00f9 b\u1ed1 m\u1eb9 n\u00f3i ngo\u1ea1i ng\u1eef \u0111\u1eb7c s\u1ec7t gi\u1ecdng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng <em>(accent)<\/em>? \u0110\u00e0nh r\u1eb1ng cha m\u1eb9 n\u00e0o trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng m\u1edbi tr\u00ean x\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng b\u1eadn r\u1ed9n, v\u1ea5t v\u1ea3, nh\u01b0ng xin h\u1ecfi, c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e2u khi ph\u1ea3i n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, <em>ti\u1ebfng m\u1eb9 ru t\u1eeb l\u00fac n\u1eb1m n\u00f4i <\/em>(Ph\u1ea1m Duy), v\u1edbi con c\u00e1i trong nh\u00e0, c\u00f3 t\u1ed1n g\u00ec nhi\u1ec1u \u0111\u00e2u n\u1ebfu ph\u1ea3i g\u1eedi c\u00e1c ch\u00e1u \u0111\u1ebfn c\u00e1c trung t\u00e2m d\u1ea1y Vi\u1ec7t ng\u1eef? Mu\u1ed1n con c\u00e1i gi\u1ecfi ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 hai \u01b0? \u1ede \u0111\u00e2y, kh\u00f4ng n\u00ean lo c\u00e1c ch\u00e1u k\u00e9m Anh ng\u1eef, Ph\u00e1p ng\u1eef, m\u00e0 ch\u1ec9 lo c\u00e1c ch\u00e1u kh\u00f4ng bi\u1ebft ti\u1ebfng Vi\u1ec7t v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t m\u00e0 th\u00f4i.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u00e2u ph\u1ea3i n\u00f3i ti\u1ebfng M\u1ef9 nh\u01b0 M\u1ef9, ti\u1ebfng Ph\u00e1p nh\u01b0 Ph\u00e1p, l\u00e0 \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean tr\u1edf th\u00e0nh M\u1ef9, Ph\u00e1p ch\u00ednh c\u1ed1ng, tr\u1eeb phi l\u00e0m sao cho t\u00f3c h\u1ebft \u0111en, da h\u1ebft v\u00e0ng, m\u0169i h\u1ebft t\u1eb9t, \u1edf m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 xung \u0111\u1ed9t, k\u1ef3 th\u1ecb v\u1ec1 m\u00e0u da, ch\u1ee7ng t\u1ed9c, x\u1ea3y ra g\u1ea7n nh\u01b0 h\u00e0ng ng\u00e0y, tr\u1edf th\u00e0nh nan gi\u1ea3i. Ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, r\u1ea5t th\u1eb3ng th\u1eafn, ch\u1ec9 k\u00ednh n\u1ec3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam t\u1ef1 tr\u1ecdng kh\u00f4ng ch\u1ed1i b\u1ecf ho\u1eb7c m\u1eafc c\u1ee1 m\u00ecnh l\u00e0 Vi\u1ec7t Nam, bi\u1ebft v\u00e0 n\u00f3i th\u00f4ng th\u1ea1o c\u1ea3 ti\u1ebfng m\u1eb9 \u0111\u1ebb l\u1eabn ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh \u0111ang \u0111\u1ecbnh c\u01b0<\/strong><strong><sup>9<\/sup><\/strong><strong>.&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u00e0 c\u00f3 g\u00ec ph\u1ea3i h\u1ed5 th\u1eb9n v\u1edbi ti\u1ebfng Vi\u1ec7t v\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t y\u00eau qu\u00fd c\u1ee7a ta? V\u00ec (a) v\u1ec1 ng\u1eef h\u1ecdc, ch\u01b0a ai qu\u00ean r\u1eb1ng Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u00c1 Ch\u00e2u \u0111\u1ea7u ti\u00ean, n\u1ebfu kh\u00f4ng mu\u1ed1n n\u00f3i duy nh\u1ea5t, c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng ng\u00f4n ng\u1eef ch\u00ednh th\u1ee9c b\u1eb1ng m\u1eabu t\u1ef1 Latin nh\u01b0 nh\u1eefng qu\u1ed1c gia \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cv\u0103n minh\u201d tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. V\u00e0 tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi ti\u1ebfng Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng l\u00e0 ti\u1ebfng duy nh\u1ea5t c\u00f3 n\u0103m d\u1ea5u cho m\u1ed7i ch\u1eef \u2013m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ta ph\u1ea3i tr\u00e2n qu\u00fd, h\u00e3nh di\u1ec7n. \u00d0\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 ng\u1eef h\u1ecdc ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, n\u0103m d\u1ea5u \u1ea5y, tuy c\u00f3 ph\u1ea7n r\u1eafc r\u1ed1i, \u0111\u00e3 cho ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u00e2m s\u1eafc \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t tr\u1ea7m b\u1ed5ng, nh\u01b0 nh\u1eefng n\u1ed1t nh\u1ea1c, nghe h\u1ea5p d\u1eabn l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng, c\u00f2n h\u01a1n m\u1ed9t s\u1ed1 ngo\u1ea1i ng\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y \u1edf c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng. (b) V\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, ta \u0111\u00e2u thua k\u00e9m n\u01b0\u1edbc n\u00e0o. C\u00f3 k\u1ebb ch\u00ea n\u00f3 ngh\u00e8o n\u00e0n. Nh\u01b0ng n\u1ebfu \u0111\u1ec3 h\u1ecd h\u1ecdc nghi\u00eam ch\u1ec9nh, \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 h\u1ebft nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m b\u1eb1ng ch\u1eef N\u00f4m, hay Qu\u1ed1c ng\u1eef t\u1eeb b\u00e0i <em>V\u0103n t\u1ebf c\u00e1 s\u1ea5u<\/em> c\u1ee7a H\u00e0n Thuy\u00ean, th\u1ebf k\u1ef7 XIII, tr\u1edf \u0111i ch\u1eafc ph\u1ea3i m\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u0103m, ch\u01b0a k\u1ec3 <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n b\u1ea3o v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc ta to\u00e0n vay m\u01b0\u1ee3n, h\u1ebft T\u00e0u r\u1ed3i t\u1edbi T\u00e2y. Nh\u01b0ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng vay m\u01b0\u1ee3n l\u1eabn nhau l\u00e0 g\u00ec? Xin \u0111\u01a1n c\u1eed hai v\u00ed d\u1ee5 th\u00f4i:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;<\/strong><strong>\u2022<\/strong><strong> <\/strong><strong><em><u>V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Latin<\/u><\/em><\/strong><strong>:<\/strong><strong> Th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u (240-70 BC) khi ti\u1ebfng Latin c\u00f2n th\u00f4 s\u01a1, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 h\u00ecnh th\u1ee9c l\u1eabn n\u1ed9i dung b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc v\u00e0 r\u1eadp khu\u00f4n Hy L\u1ea1p (\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t Hom\u00e8re v\u00e0 Menander), v\u00e0 c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 Latin c\u0169ng th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng b\u1eadc trung: Naevius v\u00e0 Ennius (anh h\u00f9ng ca), Ennius, Plautus, v\u00e0 Terence (bi h\u00e0i k\u1ecbch), Cato (v\u0103n xu\u00f4i). Ngay trong th\u1eddi c\u1ef1c th\u1ecbnh (43BC-AD14) c\u1ee7a v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Latin, thi h\u00e0o Horace (65-8 BC), t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a<em> Carmina<\/em>, t\u1ee9c <em>Odes<\/em> (23 BC), trong \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u00e0i&nbsp;\u201cCarpe diem\u201d tr\u1ee9 danh, c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111em th\u1ec3 th\u01a1 tr\u1eef t\u00ecnh, v\u1edbi nh\u1ecbp \u0111i\u1ec7u r\u1ea5t tr\u1ea7m b\u1ed5ng, c\u1ee7a c\u00e1c thi s\u0129 Hy L\u1ea1p, nh\u01b0 Anacreon, Alcaeus, v\u00e0 Sappho, \u00e1p d\u1ee5ng cho c\u00e2u th\u01a1 Latin.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;<\/strong><strong>\u2022 <\/strong><strong><em><u>V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Ph\u00e1p<\/u><\/em><\/strong><strong>:<\/strong><strong> Th\u1eddi k\u1ef3 Ph\u1ee5c H\u01b0ng tr\u00e0n ng\u1eadp s\u00e1ch v\u1edf c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n d\u1ecbch t\u1eeb Hy L\u1ea1p v\u00e0 Latin \u2013l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 n\u1ec1n m\u00f3ng cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng nh\u1eefng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 sau. Ch\u01b0a n\u00f3i \u0111\u1ebfn Ph\u00e1p ng\u1eef, thu\u1ed9c nh\u00f3m ng\u00f4n ng\u1eef Romance, nh\u01b0 \u00dd v\u00e0 T\u00e2y Ban Nha, nguy\u00ean th\u1ee7y \u0111\u01b0\u1ee3c pha tr\u1ed9n tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi ti\u1ebfng Latin c\u1ee7a l\u00ednh tr\u00e1ng v\u00e0 con bu\u00f4n La M\u00e3 th\u00e0nh th\u1ee9 ti\u1ebfng <em>lingua franca<\/em> (h\u1ed7n t\u1ea1p). M\u1edf nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m th\u1eddi Trung C\u1ed5 Ph\u00e1p (cf th\u01a1 Villon, hay nh\u1eefng Chansons de geste) ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y r\u1eb1ng n\u1ebfu kh\u00f4ng bi\u1ebft Latin v\u00e0 thi\u1ebfu ph\u1ea7n d\u1ecbch gi\u1ea3i, \u0111\u1ed9c gi\u1ea3, k\u1ec3 c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p ch\u00ednh hi\u1ec7u, kh\u00f3 l\u00f2ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c. Hay phong tr\u00e0o l\u00e3ng m\u1ea1n Ph\u00e1p, th\u1ebf k\u1ef7 XIX, ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng n\u1eb7ng n\u1ec1 c\u1ee7a Schiller, Shakespeare, Goethe, hay c\u1ee7a Ossian x\u1ee9 T\u00f4 C\u00e1ch Lan quanh n\u0103m s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 che ph\u1ee7. \u1ea4y l\u00e0 ch\u01b0a nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Hom\u00e8re, \u00f4ng t\u1ed5 chung cho n\u1ec1n thi ca \u00c2u Ch\u00e2u.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd h\u1ecfi v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t ta hay nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 t\u1ea1i sao kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh th\u1ee9c d\u1ea1y trong c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng M\u1ef9 m\u1ed9t c\u00e1ch qui m\u00f4, \u201ccao c\u1ea5p\u201d nh\u01b0 ti\u1ebfng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt, T\u00e0u, hay c\u1ea3 \u00d0\u1ea1i H\u00e0n? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho th\u1ea5y m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf ph\u0169 ph\u00e0ng. Ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u201c\u0111\u1ea7u t\u01b0\u201d v\u0103n h\u00f3a nh\u01b0 h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c. M\u1ed9t ph\u1ea7n v\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9, Vi\u1ec7t Nam nh\u1eafc nh\u1edf m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i v\u00e0 ph\u1ea3n b\u1ed9i nh\u1ee5c nh\u00e3, \u00ea ch\u1ec1 ph\u1ea3i qu\u00ean, v\u00e0 h\u01a1n n\u1eefa, Vi\u1ec7t Nam kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng kinh t\u1ebf quan tr\u1ecdng, nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111ang b\u1ecb cai tr\u1ecb b\u1edfi m\u1ed9t l\u0169 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o t\u1ef1 phong \u0111\u1ed9c t\u00e0i, tham nh\u0169ng, v\u00f4 li\u00eam s\u1ec9, ngu si, g\u1ed1c g\u00e1c cu li, b\u1ed3i t\u00e0u, thi\u1ebfn heo, giao li\u00ean v.v&#8230; c\u1ea3 \u0111\u1eddi ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc m\u1ed9t ch\u1eef v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c. Ph\u1ea7n kh\u00e1c, v\u00ec thi\u1ebfu \u201c\u00e1p l\u1ef1c\u201d, hay \u201cquy\u1ec1n l\u1ef1c\u201d, t\u00e0i ch\u00e1nh. Ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt, ch\u1eb3ng h\u1ea1n, \u0111\u00e3 cho c\u00e1c l\u00e3nh s\u1ef1 mang h\u00e0ng tri\u1ec7u M\u1ef9 kim \u0111\u1ebfn t\u1eb7ng cho ph\u00e2n khoa v\u00e0 ph\u00f2ng th\u1ef1c t\u1eadp sinh ng\u1eef c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng, nh\u01b0 University of Oregon (l\u00e0 <em>alma mater<\/em> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft n\u00ean bi\u1ebft r\u00f5), v\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ng\u1ea7m, b\u1ea5t th\u00e0nh v\u0103n, d\u0129 nhi\u00ean, l\u00e0 ph\u1ea3i m\u1edf ho\u1eb7c duy tr\u00ec l\u1edbp Nh\u1eadt ng\u1eef. H\u1ecd c\u0169ng \u0111\u00e3 b\u1ecf ti\u1ec1n mua l\u00e0m ch\u1ee7 \u00edt nh\u1ea5t n\u0103m \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u1edf M\u1ef9 n\u00e0y r\u1ed3i. Tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n kh\u00e1c, ti\u1ebfng T\u00e0u, v\u1edbi d\u00e2n s\u1ed1 h\u01a1n m\u1ed9t t\u1ef7 c\u00f3 m\u1eb7t kh\u1eafp n\u01a1i, l\u00e0 ti\u1ebfng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i nhi\u1ec1u nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, h\u01a1n c\u1ea3 ti\u1ebfng Anh, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 \u01b0a chu\u1ed9ng, trong l\u00e3nh v\u1ef1c <em>business<\/em>, c\u00f9ng v\u1edbi ti\u1ebfng T\u00e2y Ban Nha, t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec l\u1ea1. Con ch\u00e1u Ch\u00fa Sam r\u1ea5t th\u1ef1c t\u1ebf, th\u1ea5y kh\u00f4ng l\u1ee3i l\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m, t\u1ef7 nh\u01b0 ti\u1ebfng Ph\u00e1p, tuy thanh tao, qu\u00fd ph\u00e1i, nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ef1c d\u1ee5ng, n\u00ean l\u1edbp Ph\u00e1p ng\u1eef t\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng M\u1ef9 r\u1ea5t tr\u1ed1ng sinh vi\u00ean.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 5. Th\u1ef1c ra, l\u00fd do ch\u00ednh y\u1ebfu v\u1eabn l\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 th\u1edd \u01a1, l\u00e3nh \u0111\u1ea1m c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ef5 n\u1ea1n ch\u00fang ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00ednh ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh. \u0110\u00e3 c\u00f3 hay ch\u01b0a m\u1ed9t \u0111o\u00e0n th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t n\u00e0o ch\u00ednh th\u1ee9c g\u1eedi th\u01b0 y\u00eau c\u1ea7u m\u1edf l\u1edbp ti\u1ebfng Vi\u1ec7t t\u1ea1i c\u00e1c \u0110\u1ea1i H\u1ecdc M\u1ef9, Ph\u00e1p v\u00e0 ph\u00e1t v\u0103n b\u1eb1ng BA hay MA v\u1ec1 V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ng\u1eef h\u1ecdc Vi\u1ec7t \u2013nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt, v\u1ed1n c\u00f3 tinh th\u1ea7n d\u00e2n t\u1ed9c r\u1ea5t cao, v\u00e0 d\u1ed3i d\u00e0o ti\u1ec1n b\u1ea1c, \u0111\u00e3 l\u00e0m cho ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a h\u1ecd? \u0110\u00e3 c\u00f3 hay ch\u01b0a b\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0o \u0111\u1ec1 cao, qu\u1ea3ng b\u00e1 Vi\u1ec7t ng\u1eef tr\u00ean b\u00e1o M\u1ef9, Ph\u00e1p \u0111\u1ec3 l\u00f4i cu\u1ed1n sinh vi\u00ean? M\u00e0 d\u00f9 c\u00f3 y\u00eau c\u1ea7u, \u0111\u00f2i h\u1ecfi m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u00e0i ch\u00e1nh th\u00ec c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng. Cho n\u00ean, s\u1ef1 thi\u1ebfu v\u1eafng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t trong ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u1ecdc l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng l\u00e0m ai ng\u1ea1c nhi\u00ean.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; V\u1edbi c\u00e1i \u0111\u00e0 n\u00e0y th\u00ec ch\u1eebng m\u01b0\u01a1i th\u1ebf h\u1ec7 n\u1eefa, n\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng t\u1ec9nh th\u1ee9c, <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em> s\u1ebd b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i v\u0129nh vi\u00ad\u1ec5n trong l\u1edbp b\u1ee5i th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f2n ai bi\u1ebft \u0111\u1ebfn Nguy\u00ad\u1ec5n Du n\u1eefa. Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, l\u00fac \u0111\u00f3, s\u1ebd bi\u1ebfn m\u1ea5t t\u1ea1i ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, ho\u1eb7c may ra, s\u1ebd bi\u1ebfn d\u1ea1ng nh\u01b0 ti\u1ebfng Ph\u00e1p t\u1ea1i ti\u1ec3u bang Louisiana, hay x\u1ee9 Haiti, hay C\u1ed9ng H\u00f2a Trung Phi Tchad. N\u00f3i chi \u0111\u1ebfn v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. Ti\u1ebfng ta m\u1ea5t th\u00ec m\u00e3i m\u00e3i n\u01b0\u1edbc ta m\u1ea5t, l\u1eddi Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh n\u00f3i \u1eaft ch\u1eb3ng sai.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Thi h\u00e0o Nguy\u1ec5\u00adn Du c\u00f3 l\u1ebd \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn n\u01b0\u1edbc v\u00e0 s\u1ef1 b\u1ea1c b\u1ebdo c\u1ee7a con ch\u00e1u \u0111\u1ed1i v\u1edbi <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em> v\u00e0, qua \u0111\u00f3, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t, n\u00ean \u0111\u00e3 th\u1ed1t l\u00ean trong b\u00e0i th\u01a1 x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng n\u00e0ng Ti\u1ec3u Thanh b\u1ea1c m\u1ec7nh nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1eddi tr\u0103ng tr\u1ed1i ti\u00ean tri: <em>\u201cB\u1ea5t tri tam b\u00e1ch d\u01b0 ni\u00ean h\u1eadu \/ Thi\u00ean h\u1ea1 h\u00e0 nh\u00e2n kh\u1ea5p T\u1ed1 Nh\u01b0\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ch\u01b0a \u0111\u1ebfn ba tr\u0103m n\u0103m m\u00e0 gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 c\u00f3 bao nhi\u00eau l\u00e0 d\u00f2ng l\u1ec7 nh\u1ecf xu\u1ed1ng kh\u00f3c Ng\u01b0\u1eddi r\u1ed3i.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#502db1\" class=\"has-inline-color\">KIM THANH<\/mark><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#800d0d\" class=\"has-inline-color\">CH\u00da TH\u00cdCH<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(1) Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh, \u201cB\u00e0i di\u1ec5n thuy\u1ebft b\u1eb1ng qu\u1ed1c v\u0103n\u201d, th\u00e1ng 8 n\u0103m 1924, t\u1ee9c ng\u00e0y m\u1ed3ng 10 th\u00e1ng 8 n\u0103m Gi\u00e1p T\u00fd do H\u1ed9i Khai tr\u00ed ti\u1ebfn \u0111\u1ee9c c\u1ee7a \u00f4ng t\u1ed5 ch\u1ee9c, cf. <em>Nam Phong<\/em>, s\u1ed1 86, 8\/1924: <em>\u201cTruy\u1ec7n Ki\u1ec1u c\u00f2n, ti\u1ebfng ta c\u00f2n, ti\u1ebfng ta c\u00f2n, n\u01b0\u1edbc ta c\u00f2n, c\u00f2n non c\u00f2n n\u01b0\u1edbc c\u00f2n d\u00e0i, ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 k\u1ebb h\u1eadu-sinh xin r\u1ea7u l\u00f2ng gi\u1ed1c ch\u00ed c\u1ed1 gia-c\u00f4ng trau-chu\u1ed1t l\u1ea5y ti\u1ebfng qu\u1ed1c-\u00e2m nh\u00e0, cho qu\u1ed1c-hoa ng\u00e0y m\u1ed9t r\u1ef1c-r\u1ee1, qu\u1ed1c-h\u1ed3n ng\u00e0y m\u1ed9t t\u1ec9nh-tao, qu\u1ed1c-b\u1ed9 ng\u00e0y m\u1ed9t t\u1ea5n-t\u1edbi, qu\u1ed1c-v\u1eadn ng\u00e0y m\u1ed9t v\u1ebb-vang, ng\u00f5-h\u1ea7u kh\u1ecfi ph\u1ee5 c\u00e1i chi ho\u00e0i-b\u00e3o c\u1ee7a ti\u00ean-sinh, ng\u1eadm c\u01b0\u1eddi ch\u00edn su\u1ed1i c\u0169ng c\u00f2n th\u01a1m l\u00e2y!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(2)<\/strong><strong> <\/strong><strong>Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c K\u1ebf, \u201cLu\u1eadn v\u1ec1 ch\u00e1nh h\u1ecdc c\u00f9ng t\u00e0 thuy\u1ebft &#8211; qu\u1ed1c v\u0103n, Kim V\u00e2n Ki\u1ec1u, Nguy\u1ec5n Du\u201d, <em>H\u1eefu Thanh<\/em>, s\u1ed1 21, 1\/9\/1924). Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng. \u201cCh\u00e1nh h\u1ecdc c\u00f9ng t\u00e0 thuy\u1ebft c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 quan h\u1ec7 chung kh\u00f4ng? (Chi\u00eau tuy\u1ebft nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0i b\u00e1ng cho m\u1ed9t ch\u00ed s\u0129 m\u1edbi qua \u0111\u1eddi)\u201d, <em>Ti\u1ebfng D\u00e2n<\/em>, s\u1ed1 317, 17\/9\/1930): <em>\u201c\u1ede x\u00e3 h\u1ed9i ta t\u1eeb c\u00f3 k\u1ebb t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng Ki\u1ec1u, truy\u1ec1n b\u00e1 h\u1ecdc Ki\u1ec1u \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u00e3 bi\u1ebft bao l\u1edbp thanh ni\u00ean say m\u00ea s\u00f3ng s\u1eafc, ch\u00ecm n\u1ed5i b\u1ec3 t\u00ecnh, v\u1ee9t c\u1ea3 n\u1ec1n n\u1ebfp gia \u0111\u00ecnh, tr\u1eadt t\u1ef1 x\u00e3 h\u1ed9i m\u00e0 theo m\u1ed1i ham m\u00ea c\u1ee7a m\u00ecnh. Hi\u1ec7n x\u00e3 h\u1ed9i ta ng\u00e0y nay m\u00e0 di\u1ec5n ra nh\u1eefng tu\u1ed3ng th\u01b0\u01a1ng phong, b\u1ea1i t\u1ee5c kia, c\u00e1i gi\u1ed1ng \u0111\u1ed9c con \u0111\u0129 Ki\u1ec1u gieo v\u00e0o trong c\u00f5i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt\u201d.<\/em> Xin \u0111\u1ecdc th\u00eam tr\u00ean Net (yahoo Vietnam) nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft r\u1ea3i r\u00e1c c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh VC ca t\u1ee5ng hai \u00f4ng n\u00e0y.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(3)<\/strong><strong> Nguy\u1ec5n B\u00e1ch Khoa, <em>Nguy\u1ec5n Du v\u00e0 Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, H\u00e0n Thuy\u00ean, H\u00e0 N\u1ed9i, 1944.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(4) Nguy\u1ec5n B\u00e1ch Khoa, <em>V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, T\u1ea1p ch\u00ed V\u0103n M\u1edbi, H\u00e0n Thuy\u00ean, H\u00e0 N\u1ed9i, 1945, Ph\u1ea7n III, chu\u01a1ng 3: \u201cT\u00ednh c\u00e1ch b\u1ea1c nh\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a \u00e2m \u0111i\u1ec7u l\u1ee5c b\u00e1t\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(5) Trong n\u01b0\u1edbc b\u00e2y gi\u1edd, VC c\u0169ng cho h\u1ecdc sinh h\u1ecdc <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, nh\u01b0ng r\u1ea5t qua loa, chi\u1ebfu l\u1ec7, d\u01b0\u1edbi nh\u00e3n quan M\u00e1c-X\u00edt c\u1ee7a n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c CHXHCN Vi\u1ec7t Nam. Ch\u00e1u g\u00e1i t\u00f4i, 16 tu\u1ed5i, hi\u1ec7n s\u1ed1ng \u1edf qu\u00ea nh\u00e0, \u0111\u00e3 l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i lu\u1eadn v\u0103n n\u1ed9p cho th\u1ea7y gi\u00e1o trong \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u1ec1 nh\u00e2n v\u1eadt T\u1eeb H\u1ea3i: \u201c[&#8230;] T\u1eeb H\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean t\u01b0\u1edbng c\u01b0\u1edbp lo\u1ea1i \u0111\u1ea7u g\u1ea5u, ham ch\u01a1i b\u1eddi, l\u1ea5y m\u1ed9t g\u00e1i \u0111i\u1ebfm l\u00e0m v\u1ee3. \u00d4ng ta r\u1ea5t ph\u1ea3n \u0111\u1ed9ng, d\u00e1m ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n. V\u1ec1 sau, c\u00e1c l\u00e3nh \u0111\u1ea1o nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 d\u00f9ng m\u01b0u k\u1ebf b\u1eaft s\u1ed1ng \u00f4ng ta \u0111\u1ec3 b\u1eaft \u0111i c\u1ea3i t\u1ea1o m\u00fat ch\u1ec9. Nh\u01b0ng \u00f4ng ta ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ec7nh tr\u00ean, cho n\u00ean c\u00e1c chi\u1ebfn s\u0129 ph\u1ea3i b\u1eafn h\u1ea1 \u00f4ng ta m\u00e0 \u00f4ng ta v\u1eabn ngoan c\u1ed1 kh\u00f4ng ch\u1ecbu n\u1eb1m xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 ch\u1ebft [&#8230;]\u201d. V.v&#8230; &nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(6) Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft, qua Yahoo Vietnam, t\u1eeb sau 30\/4\/1975, Nguy\u1ec5n V\u0103n Trung \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t C\u1ed9ng l\u01b0u d\u1ee5ng, cho l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Khoa Ng\u1eef V\u0103n, tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc T\u1ed5ng h\u1ee3p TP\/HCM \u0111\u1ebfn n\u0103m 1994 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t ngo\u1ea1i. Hi\u1ec7n \u0111ang s\u1ed1ng t\u1ea1i Montr\u00e9al, Canada.<sup><\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(7) Nguy\u1ec5n H\u01b0ng Qu\u1ed1c, <em>Th\u01a1, v.v\u2026 v\u00e0 v.v\u2026<\/em>, CA, 1996, tr.39-53: \u201c[&#8230;] Tr\u01b0\u1eddng-ph\u00e1i-th\u01a1-th\u00fay-ki\u1ec1u \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn l\u00e0 d\u00f2ng ch\u1ee7 \u0111\u1ea1o trong n\u1ec1n th\u01a1 Vi\u1ec7t Nam, \u0111\u1eb9p th\u00ec c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1eb9p, nh\u01b0ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i \u0111\u1eb9p r\u1ea5t s\u00e1o, r\u1ea5t c\u0169, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, r\u1ea5t ru em v\u00e0 r\u1ea5t d\u1ea7m d\u1ec1. Ru em \u1edf nh\u1ea1c \u0111i\u1ec7u: l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng du d\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng nh\u00e8 nh\u1eb9, c\u0169ng \u00e0 \u01a1i. D\u1ea7m d\u1ec1 \u1edf c\u1ea3m x\u00fac: \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t ch\u00fat l\u00e0 th\u1edf than, l\u00e0 r\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, l\u00e0 \u2018\u00d4i Kim lang, h\u1ee1i Kim lang.\u2019\u201d. Theo c\u01b0 d\u00e2n Net, ngo\u00e0i th\u01a1 Con C\u00f3c, GS Nguy\u1ec5n H\u01b0ng Qu\u1ed1c c\u00f2n khen b\u00e0i th\u01a1 \u201cNg\u1ecdn c\u1ecf\u201d r\u1ea5t qu\u1ef7 kh\u1ed1c th\u1ea7n s\u1ea7u sau \u0111\u00e2y c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 si\u00eau hi\u1ec7n th\u1ef1c Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Ho\u00e0ng B\u1eafc l\u00e0 \u201chay tuy\u1ec7t v\u1eddi:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Ti\u1ebfng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1i <\/em><\/strong><br><strong><em>nh\u1ecf gi\u1ecdt<\/em><br><em>trong b\u1ed3n c\u1ea7u t\u00ed t\u00e1ch<\/em><br><em>th\u1ee9 n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng s\u00f3ng s\u00e1nh v\u00e0ng<\/em><br><em>h\u1ed5 ph\u00e1ch<\/em><br><em>trong ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i tu\u00f4n ra<\/em><br><em>ph\u1ea3i r\u1ed3i<\/em><br><em>t\u00f4i l\u00e0 \u0111\u00e0n b\u00e0<\/em><br><em>h\u1ea1ng \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111\u00e1i kh\u00f4ng qua ng\u1ecdn c\u1ecf<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ed3i tr\u00ean b\u1ed3n c\u1ea7u<\/em><\/strong><strong><br><em>ch\u1ec5m ch\u1ec7<\/em><br><em>t\u01b0\u01a1ng lai kh\u00f4ng ch\u1eebng t\u00f4i s\u1ebd<\/em><br><em>to con m\u1eadp ph\u00ec<\/em><br><em>t\u00ed t\u00e1ch nh\u01b0 m\u01b0a<\/em><br><em>ng\u1ecdn c\u1ecf gi\u00f3 \u0111\u00f9a.<\/em><br>(1997, tr\u00edch t\u1eeb talawas)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>R\u1ea5t may, \u00f4ng ti\u1ebfn s\u0129 \u00dac ch\u00e2u ch\u01b0a \u0111\u01b0a n\u00e0ng Ki\u1ec1u v\u00e0o b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y ho\u1eb7c so s\u00e1nh n\u00f3 v\u1edbi th\u01a1 <em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>. &nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(8) H\u1ed3ng Huy,<em> \u0110\u1ecdc k\u1ef9 Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>, L\u00e0ng V\u0103n, 1998:\u201cNh\u01b0ng TK d\u00e0i tr\u00ean ba ng\u00e0n c\u00e2u, l\u1ea1i l\u00e0 th\u01a1 k\u1ec3 chuy\u1ec7n, b\u1ecb v\u1ea7n \u0111i\u1ec7u v\u00e0 nh\u1eefng chi ti\u1ebft c\u1ee5 th\u1ec3 c\u00e2u th\u00fac, kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh h\u1ebft nh\u1eefng \u00fd kh\u00f4ng r\u00f5, nh\u1eefng ch\u1eef kh\u00f4ng x\u1ee9ng [&#8230;]\u201d (L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u, tr.5). L\u00e0m nh\u01b0 ch\u01b0a ai \u201c\u0111\u1ecdc k\u1ef9\u201d nh\u01b0 \u00f4ng. Nh\u00e2n ch\u1eef \u201c\u0111\u1ed3ng th\u00e2n\u201d trong c\u00e2u&nbsp;<em>\u201cV\u1edbi V\u01b0\u01a1ng Quan tr\u01b0\u1edbc v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u00e2n\u201d,<\/em> H\u1ed3ng Huy kh\u00f4ng c\u1eaft ngh\u0129a t\u1ea1i sao \u201c\u0111\u1ed3ng th\u00e2n\u201d l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1eef g\u01b0\u1ee3ng \u00e9p, ho\u1eb7c \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb thay b\u1eb1ng ch\u1eef kh\u00e1c, nh\u01b0ng c\u1ee9 vi\u1ebft: \u201c\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 ch\u00fa gi\u1ea3i TK, \u0111\u00e3 v\u00ec qu\u00e1 t\u00f4n s\u00f9ng Nguy\u1ec5n Du, kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i r\u00f5 \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1eef d\u00f9ng g\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu h\u1ecdc ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 n\u00e0o th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, ch\u1ed7 n\u00e0o mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng\u201d (tr.145). Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc h\u00e2n hoan mong \u0111\u1ee3i nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 t\u00e2n k\u1ef3 c\u1ee7a \u00f4ng, cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ec9 g\u1eb7p m\u1ed9t s\u1ed1 l\u1eadp lu\u1eadn, v\u00ed d\u1ee5, d\u1eabn ch\u1ee9ng \u201cmi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng\u201d, kh\u00f4ng \u201ctho\u1ea3 \u0111\u00e1ng\u201d c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb ph\u1ea3n b\u00e1c l\u1ea1i d\u1ec5 d\u00e0ng. L\u1ea1i n\u1eefa, tuy ch\u00ea ch\u1eef n\u00e0y c\u00e2u n\u1ecd, nh\u01b0ng t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00f4ng, ho\u1eb7c kh\u00f4ng th\u1ec3, \u0111\u01b0a ra ch\u1eef hay c\u00e2u n\u00e0o kh\u00e1c kh\u1ea3 d\u0129 thay th\u1ebf \u0111\u1ec3 cho \u201cr\u00f5\u201d, cho \u201cx\u1ee9ng\u201d (ch\u1eef c\u1ee7a \u00f4ng) h\u01a1n, nh\u01b0 m\u1ee5c \u0111\u00edch quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u1ec1 ra.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(9) Trong m\u1ed9t b\u0103ng video c\u1ee7a Trung t\u00e2m ca nh\u1ea1c <em>Paris By Night<\/em> m\u1edbi \u0111\u00e2y c\u00f3<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>ti\u1ec3u \u0111\u1ec1 \u201cT\u00f4i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam\u201d, hay \u201cH\u00e3nh di\u1ec7n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam\u201d, t\u00f4i kh\u00f4ng nh\u1edb r\u00f5, m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t tr\u1ebb th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi l\u00ean ph\u00e1t bi\u1ec3u. H\u1ecd n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t ng\u1ecdng ngh\u1ecbu, v\u1ea5p v\u00e1p, tr\u00f4ng th\u1eadt t\u1ed9i nghi\u1ec7p v\u00e0 x\u1ea5u h\u1ed5 cho ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam. H\u00e3nh di\u1ec7n \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o? T\u00f4i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam, hay Vi\u1ec7t Lai, Vi\u1ec7t L\u00e8o \u0111\u00e2y?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#20108d\" class=\"has-inline-color\">Portland, 30 th\u00e1ng 10, 2015,<\/mark><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#4832ba\" class=\"has-inline-color\">(<strong>sau ng\u00e0y tham d\u1ef1 Chi\u1ec1u th\u01a1 nh\u1ea1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201cTruy\u1ec7n Ki\u1ec1u v\u1edbi \u0111\u1ea1i thi h\u00e0o Nguy\u1ec5n Du\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i Seattle, WA, ng\u00e0y 10\/10\/2015 b\u1edfi v\u0103n thi s\u0129 Qu\u1ed1c Nam, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0110\u00f4ng Ph\u01b0\u01a1ng Foundation v\u00e0 Saigon HD Radio)<\/strong><\/mark><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; THI\u00caN H\u1ea0 AI NG\u01af\u1edcI KH\u00d3C T\u1ed0 NH\u01af? Kim Thanh &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1. Sao kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y d\u00e0nh cho Nguy\u1ec5\u00adn Du, b\u1eadc \u0111\u1ea1i thi h\u00e0o c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c, t\u00e1c gi\u1ea3&#8230; <a href=\"https:\/\/phamtinanninh.com\/?p=6858\">Read more &raquo;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-6858","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bn-hu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6858"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6858\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6874,"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6858\/revisions\/6874"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/phamtinanninh.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}